GIỚI THIỆU VỀ DỊCH VỤ KHÍ TƯỢNG HÀNG KHÔNG

1.    Khái quát chung về Dịch vụ khí tượng hàng không

Thời tiết là một nhân tố gây ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động bay. Theo các số liệu thống kê về an toàn hàng khôngtrên toàn thế giới, số các sự vụ an toàn bay có lý do trực tiếp hoặc gián tiếp do yếu tố thời tiết luôn chiếm một tỉ lệ không nhỏ. Riêng tại Việt Nam, theo thống kê của Ban An toàn Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam, số sự vụ hoạt động bay bị ảnh hưởng bởi thời tiết (bay chậm, bay chờ, vòng tránh ra khỏi biên giới FIR (Vùng thông báo bay – Flight Information Region), tiếp cận hụt, quay lại hoặc hạ cánh ở sân bay dự bị) chiếm khoảng 50 – 60% tổng số sự vụ hoạt động bay trong báo cáo an toàn hàng năm của Tổng công ty. Con số này chưa tính số chuyến bay bị hủy chuyến do sân bay đóng cửa trong những đợt thời tiết đặc biệt xấu như bão lũ hoặc vòng tránh vùng thời tiết xấu (mây CB, nhiễu động) trên đường bay mà chưa vượt qua biên giới FIR/quốc gia. Do đó, thông tin về diễn biến thời tiết, dự báo, cảnh báo xu thế thời tiết ảnh hưởng đến hoạt động bay đóng vai trò hết sức quan trọng không thể thiếu đối với ngành hàng không dân dụng tại mọi quốc gia.

Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO – International Civil Aviation Organization) ban hành riêng Phụ ước 3 (ANNEX3 - Meteorological Service for International Air Navigation) - Dịch vụ Khí tượng cho không vận quốc tế, thiết lập các tiêu chuẩn và khuyến cáo áp dụng cho công tác khí tượng hàng không dân dụng đối với tất cả các quốc gia thành viên. Theo đó, dịch vụ khí tượng hàng không của mỗi quốc gia có trách nhiệm cung cấp dữ liệu, sản phẩm (quan trắc, dự báo, cảnh báo) và dịch vụ khí tượng liên quan đến hoạt động hàng không dân dụng cho các đối tượng sử dụng theo quy định nhằm bảo đảm an toàn, điều hòa và hiệu quả của hoạt động hàng không trong nước và quốc tế, góp phần làm giảm lượng khí thải máy bay và các tác động gây biến đổi khí hậu toàn cầu và tầng bình lưu đồng thời hỗ trợ nâng cao năng lực kiểm soát và khai thác bầu trời trên các vùng thông báo bay (FIRs). Ngoài ra dịch vụ khí tượng hàng không còn phục vụ cho công tác khẩn nguy và tìm kiếm cứu nạn hàng không, công tác thông báo tin tức hàng không và nghiên cứu đầu tư xây dựng cảng hàng không mới, mở đường bay mới,v.v. 

2.    Tổ chức cung cấp dịch vụ khí tượng hàng không tại Việt Nam

Theo Luật Hàng không của Việt nam, dịch vụ khí tượng hàng không là một trong năm dịch vụ Bảo đảm hoạt động bay dân dụng, bao gồm: Dịch vụ không lưu, dịch vụ Thông tin dẫn đường giám sát, dịch vụ thông báo tin tức hàng không; dịch vụ khí tượng hàng không, dịch vụ tìm kiếm cứu nạn hàng không. Dịch vụ khí tượng hàng không phải được cung cấp liên tục 24/24 giờ, đảm bảo độ chính xác, kịp thời và đầy đủ cho từng giai đoạn theo chu trình hoạt động khép kín của chuyến bay (lập kế hoạch bay, thuyết trình trước chuyến bay, các giai đoạn bay,..).

Hệ thống Cơ sở cung cấp dịch vụ (CSCCDV) khí tượng của toàn ngành hàng không dân dụng Việt Nam hiện tại bao gồm: 
- 01 Cơ sở cung cấp dịch vụ Cảnh báo thời tiết trong vùng trời Việt Nam và phần vùng thông báo bay trên biển quốc tế do Việt Nam quản lý (MWO – Met Watch Office) thuộc Trung tâm Hiệp đồng điều hành bay, Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam, có chức năng chính là quản lý và tổ chức thực hiện các hoạt động liên quan đến công tác cảnh báo thời tiết; lập và phát hành thông báo hiện tượng thời tiết nguy hiểm SIGMET trêncác đường bay, trong vùng trời Việt Nam và phần vùng thông báo bay trên biểnquốc tế do Việt Nam quản lý.

- 03 CSCCDV Khí tượng tại cảng hàng không quốc tế (MO – Met Office) trực thuộc các Công ty Cảng Hàng không Nội Bài, Công ty Cảng Hàng không Đà Nẵng, và Công ty Cảng Hàng không Tân Sơn Nhất, có chức năng chính là quản lý và tổ chức thực hiện các hoạt động liên quan đến quan trắc, dự báo, cảnh báo thời tiết tại cảng hàng không, sân bay phục vụ tàu bay cất, hạ cánh và thuyết trình, tư vấn, cung cấp hồ sơ khí tượng cho tổ lái, các hãng hàng không và các đối tượng khác trong khu vực trách nhiệm.

- 19 Trạm quan trắc khí tượng (Met Station) tại các sân bay địa phương thuộc các Công ty QLB Miền Bắc, Miền Trung, Miền Nam tương ứng, thực hiện chức năng chính là quan trắc và lập các bản tin báo cáo thời tiết thường lệ và đặc biệt (METAR) và bản tin dự báo hạ cánh (TREND) phục vụ tàu bay cất hạ cánhtại sân bay.

Sơ đồ luồng dữ liệu và phạm vi cung cấp

3.    Trung tâm Cảnh báo thời tiết (MWO)

Trung tâm Cảnh báo thời tiết (TT CBTT hoặc MWO – Met Watch Office) thuộc Trung tâm Hiệp đồng điều hành bay, Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam là CSCCDV khí tượng hàng không duy nhất tại Việt Nam đảm nhiệm chức năng theo dõi và cảnh báo thời tiết trên các đường bay trong vùng trời Việt Nam và phần vùng thông báo bay trên biển quốc tế do Việt Nam quản lý.
Được trang bị những hệ thống trang thiết bị hiện đại, TT CBTT tổ chức triển khai ung cấp các dịch vụ khí tượng phục vụ cho công tác bảo đảm hoạt động bay theo đúng các tiêu chuẩn, khuyến cáo của ICAO và quy định của Nhà nước về dịch vụ khí tượng hàng không, cụ thể là công tác dự báo cảnh báo thời tiết ảnh hưởng đến hoạt động của tàu bay trên đường bay. Từ dữ liệu đầu vào gồm Ảnh mây vệ tinh thế hệ mới nhất Himawari 8, số liệu quan trắc thời tiết bề mặt và cao không toàn cầu , số liệu OPMET (Operational Met) các sân bay trong nước và quốc tế, dữ liệu Radar thời tiết, số liệu báo cáo từ tàu bay (AIREP). các sản phẩm dự báo số trị của Hệ thống Dự báo vùng toàn cầu (WAFS), của Cơ quan khí tượng Nhật Bản, châu Âu, Mỹ..., các nhân viên khí tượng hàng không trung tâm MWO với tinh thần trách nhiệm cao liên tục cập nhật, xử lý, phân tích nhằm bảo đảm theo dõi, giám sát điều kiện thời tiết liên tục 24/24; lập, phát hành đầy đủ, kịp thời các bản tin dự báo, cảnh báo và các số liệu, sản phẩm khí tượng phục vụ các mục đích hàng không theo quy định, trong đó bao gồm SIGMET – bản tin cảnh báo thời tiết nguy hiểm trên đường bay được thiết lập khi xuất hiện hoặc dự báo khả năng sẽ xuất hiện các hiện tượng thời tiết nguy hiểm ảnh hưởng đến hoạt động bay trong các vùng trách nhiệm. Việc phát hành SIGMET phải tuân thủ các quy định của Nhà nước, của ICAO và WMO về yêu cầu, nội dung, mẫu và mã luật bản tin (Văn bản hợp nhất 27/VBHN-BGTVT, Annex 3 ICAO, DOC8896).

Một bản tin SIGMET đồ họa TT Cảnh báo thời tiết cung cấp trên website CSDL khí tượng MWO

Việt Nam là một trong những quốc gia nằm trong khu vực có sự tăng trưởng mạnh mẽ nhất hoạt động hàng không. Trong khi đó Việt Nam cũng là một nươc có thời tiết, khí hậu khắc nghiệt. Vì vậy, dịch vụ cảnh báo thời tiết đã được các cấp lãnh đạo quan tâm đầu tư, phát triển để phục vụ ngày một tốt hơn hoạt động bay, góp phần thúc đẩy nền kinh tế của đất nước.

Ngoài việc thực hiện chiến lược nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, việc củng cố, nâng cấp, đầu tư các hệ thống, trang thiết bị kỹ thuật; cải tiến sản phẩm cung cấp cũng được quan tâm: Hệ thống Ảnh mây phân giải cao; Hệ thống thu thập, xử lý số liệu GTS; Hệ thống WAFS; Hệ thống Cơ sở dữ liệu khí tượng hàng không; các đường hotline giữa Trung tâm Cảnh báo thời tiết với các Trung tâm Kiểm soát đường dài (ACC); cải tiến sản phẩm SIGMET đồ họa theo khuyến cáo ICAO,v.v... Hiện nay, Tổng công ty đang cho phép Trung tâm Hiệp đồng điều hành bay thuê tư vấn để lập báo cáo đầu tư Hệ thống dự báo số trị, như vậy trong thời gian tới dự báo thời tiết số trị sẽ được nghiên cứu áp dụng, tạo nên bước đột phá về công nghệ dự báo, nâng cao chất lượng các bản tin, sản phẩm thời tiết hàng không đáp ứng yêu cầu người khai thác.

4. Lời kết:

Dịch vụ khí tượng hàng không đóngvai trò quan trọng góp phần đảm bảo cho các chuyến bay hàng không hoạt động an toàn điều hoà và hiệu quả. Thông tin khí tượng hàng không cần được cung cấp kịp thời, đầy đủ và tin cậy cho từng giai đoạn theo chu trình hoạt động khép kín của chuyến bay.Quá trình phát triển của ngành hàng không nói chung, hàng không dân dụng tại Việt Nam nói riêng đòi hỏi các đơn vị cung cấp dịch vụ khí tượng hàng không phải liên tục cập nhật, cải tiến dây chuyền sản suất, phát triển con người, kịp thời nắm bắt nhu cầu người dùng, đầu tư trang thiết bị, đặc biệt cần chú trọng ứng dụng công nghệ tiên tiến để không chỉ cải tiến chất lượng sản phẩm khí tượng mà còn nâng cao hiệu quả khai thác sản phẩm phục vụ công tác điều hành, khai thác bay, hội nhập với sự phát triển chung của ngành khí tượng hàng không khu vực và thế giới.