ATFM trong cao điểm Quốc khánh 2/9: Chủ động điều tiết trước áp lực lưu lượng và ứng phó tình huống drone

Kỳ nghỉ 5 ngày dịp Quốc khánh 2/9/2026 ghi nhận lưu lượng hoạt động bay tăng cao tại các cảng hàng không trên cả nước, trong khi thời tiết bất lợi và nguy cơ từ thiết bị bay không người lái (drone) tiếp tục đặt ra những thách thức đối với công tác bảo đảm an toàn, hoạt động bay. Trong bối cảnh đó, Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) đã chủ động triển khai các giải pháp quản lý luồng không lưu (ATFM), phối hợp điều hành linh hoạt, góp phần duy trì hoạt động bay an toàn và hạn chế ùn tắc trong toàn mạng.

Lưu lượng tăng cao, thời tiết bất lợi: Áp lực kép lên hệ thống

Từ ngày 29/8 đến hết ngày 2/9/2026, các cơ sở điều hành bay của VATM đã điều hành 13.482 chuyến bay, tăng 8,65% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, sản lượng các chuyến bay đi, đến tăng 11,03%, tạo áp lực đáng kể lên năng lực khai thác tại các cảng hàng không trọng điểm.

Ngày 29/8 là ngày có sản lượng cao nhất trong kỳ nghỉ với 2.830 chuyến bay. Một số cảng hàng không ghi nhận mức tăng đáng kể so với cùng kỳ năm trước, trong đó Phú Quốc tăng 78,5%, Cam Ranh tăng bình quân gần 20%; tại Nội Bài, Tân Sơn Nhất và Đà Nẵng, sản lượng tăng khoảng 12%.

Đáng chú ý, lưu lượng tập trung cao vào các khung giờ cao điểm chiều và tối, làm gia tăng áp lực lên năng lực tiếp thu của các cảng hàng không và năng lực khai thác của toàn hệ thống.

Trong khi đó, thời tiết bất lợi liên tiếp xuất hiện tại các khu vực trọng điểm. Nội Bài ghi nhận mưa rào, dông lốc và sét trong tối 29/8; Tân Sơn Nhất có mưa dông trong các buổi chiều, tối từ ngày 29/8 đến 1/9; riêng Đà Nẵng ngày 31/8 có mưa vừa đến rất to kéo dài từ chiều tối đến rạng sáng hôm sau.

Sự suy giảm năng lực khai thác do thời tiết bất lợi xảy ra đúng trong các khung giờ cao điểm có thể làm gia tăng nhanh chóng tình trạng ùn tắc, tạo hiệu ứng dây chuyền đối với các chuyến bay đi, đến và quá cảnh. Đây là bài toán đòi hỏi công tác ATFM phải chủ động nhận diện, đánh giá và điều tiết từ sớm.

ATFM chủ động điều tiết, hạn chế ùn tắc từ trên mặt đất

Trước diễn biến của lưu lượng và thời tiết, Trung tâm Điều phối luồng không lưu đã chủ động triển khai các phiên họp trực tuyến theo tiến trình hợp tác ra quyết định (CDM) với sự tham gia của các đơn vị liên quan.

Thông qua việc chia sẻ thông tin về khí tượng, năng lực khai thác, tình hình hoạt động bay và nhu cầu của các hãng hàng không, các bên cùng xây dựng nhận thức tình huống chung, thống nhất phương án điều tiết phù hợp với năng lực thực tế của hệ thống.
Trên cơ sở đó, Chương trình trì hoãn tại mặt đất (Ground Delay Program - GDP) được triển khai linh hoạt trong 3 ngày cao điểm: ngày 29/8 tại Tân Sơn Nhất và Nội Bài; ngày 30 và 31/8 tại Tân Sơn Nhất.

Các kíp trực ATFM tính toán phân bổ thời gian cất cánh (CTOT) đối với các chuyến bay chịu ảnh hưởng, thông báo tới các đơn vị liên quan và phối hợp với các hãng hàng không tổ chức khởi hành theo CTOT.

Việc điều tiết trên mặt đất giúp cân đối lại nhu cầu khai thác theo năng lực tiếp thu thực tế, qua đó hạn chế tình trạng nhiều tàu bay cùng đến một khu vực trong thời điểm năng lực khai thác bị suy giảm. Đây cũng là giải pháp góp phần giảm số chuyến bay phải bay chờ trên không, hạn chế tiêu hao nhiên liệu và nguy cơ phải chuyển hướng hoặc sử dụng sân bay dự bị.

Trong 5 ngày nghỉ lễ, số chuyến bay được điều chỉnh CTOT chiếm chưa tới 2% tổng sản lượng. Nhờ đó, hơn 98% số chuyến bay được duy trì khai thác thuận lợi trong điều kiện thời tiết có nhiều diễn biến bất lợi.

Tổng số chuyến bay phải bay chờ trong các tình huống thời tiết bất lợi là 54 chuyến, chiếm khoảng 0,4% trên tổng số 13.482 chuyến bay. Việc ưu tiên giữ tàu bay tại sân đỗ thay vì bay chờ trên không giúp giảm áp lực cho các khu vực kiểm soát, đồng thời sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực khai thác.

Drone xuất hiện tại Cát Bi: Áp lực từ một tình huống đột xuất

Nếu lưu lượng tăng cao và thời tiết bất lợi là những yếu tố có thể được theo dõi, dự báo và chủ động phương án ứng phó, thì sự xuất hiện trái phép của drone lại đặt ra yêu cầu hoàn toàn khác: phải đánh giá và đưa ra quyết định điều tiết trong thời gian rất ngắn để bảo đảm an toàn cho các chuyến bay đang và chuẩn bị khai thác.

Tối 2/9, vào khoảng 20 giờ 10 phút, tại Cảng hàng không quốc tế Cát Bi xảy ra tình huống xuất hiện trái phép thiết bị bay không người lái, khiến sân bay phải tạm ngừng tiếp thu tàu bay.

Tình huống xảy ra trong khung giờ cao điểm, ảnh hưởng trực tiếp đến 5 chuyến bay. Trong đó, 3 chuyến bay đang ở trên không gồm VJC282, HVN1186 và VJC692 buộc phải chuyển hướng hạ cánh xuống Nội Bài, làm phát sinh chi phí nhiên liệu và ảnh hưởng đến kế hoạch khai thác.

Đối với các chuyến bay chưa khởi hành, yêu cầu đặt ra là phải ngăn ngừa tác động dây chuyền của việc tạm ngừng tiếp thu tại Cát Bi. Ngay sau khi nhận được thông tin lúc 20 giờ 10 phút, Trung tâm Điều phối luồng không lưu đã lập tức áp dụng biện pháp dừng khởi hành tại mặt đất (Ground Stop - GSt) đối với hai chuyến bay HVN1188 và VJC1282 đang chuẩn bị khởi hành từ Tân Sơn Nhất đi Cát Bi.

Thay vì để tàu bay cất cánh, tiếp tục bay đến khu vực đang bị hạn chế khai thác và phải chờ trên không hoặc chuyển hướng, hai chuyến bay được giữ lại tại sân đỗ. Đến hơn 21 giờ, khi Cát Bi mở cửa trở lại, các chuyến bay mới được phép khởi hành theo kế hoạch điều phối.

Tình huống tại Cát Bi cho thấy rõ yêu cầu đối với ATFM trong việc phản ứng nhanh trước những biến động bất thường của mạng đường bay. Chỉ trong một khoảng thời gian ngắn, quyết định điều tiết phải đồng thời tính đến tình trạng của các chuyến bay đang ở trên không, những chuyến bay chuẩn bị khởi hành, năng lực tiếp thu của sân bay và khả năng phát sinh tác động dây chuyền tới các khu vực khác.

Chủ động trước áp lực, linh hoạt trong ứng phó

Cao điểm Quốc khánh 2/9/2026 cho thấy công tác ATFM đang ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì khả năng vận hành ổn định của hệ thống hàng không. Một mặt, ATFM phải giải quyết bài toán lưu lượng tăng cao trong điều kiện năng lực khai thác biến động do thời tiết, đòi hỏi phải dự báo, tính toán và điều tiết từ sớm. Mặt khác, trước những tình huống đột xuất như drone xâm nhập khu vực khai thác, hệ thống phải có khả năng ra quyết định nhanh, điều tiết chính xác và hạn chế tối đa tác động lan truyền.

Đằng sau mỗi quyết định điều tiết là quá trình liên tục cập nhật thông tin, đánh giá năng lực khai thác, phối hợp giữa các đơn vị và lựa chọn biện pháp phù hợp. Mục tiêu không chỉ là giảm số chuyến bay phải chờ, mà quan trọng hơn là duy trì an toàn, ổn định và hiệu quả khai thác của toàn hệ thống.

Việc tiếp tục hoàn thiện công tác ATFM, tăng cường phối hợp ra quyết định hợp tác (CDM), đồng thời đẩy mạnh kết nối giữa cơ sở điều hành bay, cảng hàng không và hãng hàng không sẽ góp phần nâng cao năng lực điều phối, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của hoạt động hàng không Việt Nam trong giai đoạn tăng trưởng mới.

TT QLLKL