Bức điện lịch sử từ sân bay Gia Lâm: Khẳng định chủ quyền bầu trời của Việt Nam độc lập

Trong dòng chảy lịch sử của ngành Hàng không Việt Nam, có những thời khắc không chỉ đánh dấu sự chuyển giao về quản lý mà còn trở thành biểu tượng của chủ quyền quốc gia và ý chí tự lực, tự cường của dân tộc. Đúng 0 giờ ngày 1/1/1955, từ Sở Chỉ huy sân bay Gia Lâm, bức điện đầu tiên do người Việt Nam phát đi đã chính thức tuyên bố với thế giới về quyền quản lý, điều hành vùng trời miền Bắc của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Thời khắc lịch sử ấy gắn liền với tên tuổi ông Nguyễn Dần - người trực tiếp cùng đồng chí Nguyễn Duy Thanh phát đi bức điện mở đầu cho chặng đường xây dựng và phát triển của ngành Quản lý bay Việt Nam.

Sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Hiệp định Giơnevơ được ký kết ngày 21/7/1954, lập lại hòa bình ở Việt Nam. Ngày 10/10/1954, cùng với việc tiếp quản Thủ đô Hà Nội, sân bay Gia Lâm - căn cứ hàng không lớn nhất của thực dân Pháp ở Đông Dương được Quân đội nhân dân Việt Nam tiếp quản, mở đầu một giai đoạn mới trong lịch sử hàng không nước nhà.

Để chuẩn bị cho nhiệm vụ đặc biệt quan trọng này, ngay từ cuối tháng 7/1954, công tác tiếp quản sân bay đã được triển khai khẩn trương. Đồng chí Hoàng Văn Thái, Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam trực tiếp chỉ đạo việc tổ chức lực lượng. Nhiều cán bộ từng tham gia Ban Nghiên cứu Không quân được điều động về Gia Lâm như Nguyễn Văn Tiên, Hà Đổng, Nguyễn Đức Việt, Đoàn Mạnh Nghi, Hà Cân… cùng các cán bộ chuyên môn về thông tin, khí tượng, công binh, xăng dầu, cơ khí. Một bộ máy quản lý sân bay từng bước được hình thành với quyết tâm nhanh chóng làm chủ cơ sở hàng không hiện đại đầu tiên của đất nước.

Song, những người tiếp quản phải đối mặt với vô vàn khó khăn. Trước khi rút đi, thực dân Pháp tìm mọi cách phá hoại cơ sở vật chất, tháo dỡ thiết bị, hủy hoại máy móc nhằm biến sân bay Gia Lâm thành một "sân bay chết". Sau quá trình đấu tranh kiên trì, lực lượng tiếp quản chỉ còn tiếp nhận được một số ít thiết bị cũ kỹ, lạc hậu; nhiều công trình kỹ thuật bị hư hỏng nghiêm trọng. Trong hoàn cảnh đó, cán bộ, chiến sĩ vừa bảo vệ tài sản, vừa tranh thủ học hỏi quy trình vận hành, điều hành bay từ chính những nhân viên Pháp còn ở lại phục vụ Ủy ban Quốc tế giám sát việc thi hành Hiệp định Giơnevơ.

Đêm 31/12/1954 là một đêm không ngủ đối với những người làm nhiệm vụ tiếp quản sân bay. Đúng 23 giờ 45 phút, lễ bàn giao hoàn tất. Chiếc máy bay cuối cùng đưa những binh sĩ Pháp rời khỏi Hà Nội cất cánh trong màn đêm, khép lại sự hiện diện của thực dân Pháp tại sân bay Gia Lâm. Chỉ ít phút sau, toàn bộ cán bộ, chiến sĩ nhanh chóng vào vị trí công tác, sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ thiêng liêng của những người chủ mới.

Đúng 0 giờ ngày 1/1/1955, tại Sở Chỉ huy sân bay Gia Lâm, trước sự chứng kiến của lãnh đạo chỉ huy và đại diện các bên, ông Nguyễn Dần cùng đồng chí Nguyễn Duy Thanh mở máy liên lạc với các đài trong khu vực, phát đi bức điện lịch sử: “Kể từ 0 giờ ngày 1 tháng 1 năm 1955, theo giờ Hà Nội, Thủ đô nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, sân bay Gia Lâm không còn nằm trong khu quản chế của Đông Dương. Tất cả các máy bay muốn ra vào miền Bắc Việt Nam, từ vĩ tuyến 17 trở ra, phải xin phép cơ quan Điều phái nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đặt tại sân bay Gia Lâm, Hà Nội.”

Ngay sau đó, đài chỉ chuẩn sân bay chính thức thông báo bộ chữ tín hiệu mới HN (Hà Nội), thay bộ chữ F2Y, tín hiệu do Pháp đặt cho đài chỉ chuẩn sân bay Gia Lâm cũ.

Đó không chỉ là bức điện đầu tiên của ngành Hàng không Việt Nam sau ngày tiếp quản mà còn là bản tuyên ngôn khẳng định quyền làm chủ vùng trời của một quốc gia độc lập. Lần đầu tiên trong lịch sử, người Việt Nam trực tiếp đảm nhiệm công tác điều hành, chỉ huy mọi chuyến bay đi và đến trên vùng trời miền Bắc. Một dấu mốc mới của nền hàng không cách mạng đã được xác lập.

Ngay trong buổi sáng cùng ngày, hệ thống thông tin hàng không của ta đã thiết lập liên lạc với các sân bay Nam Ninh (Trung Quốc), Cát Bi, Tân Sơn Nhất và Viêng Chăn, nhanh chóng bảo đảm thông suốt hoạt động điều hành bay.

Chỉ một ngày sau, trưa 2/1/1955, dưới sự điều hành trực tiếp của đồng chí Nguyễn Đức Việt, chiếc máy bay B-307 của Hàng không Pháp chở nhân viên Ủy ban Quốc tế từ Sài Gòn hạ cánh an toàn xuống sân bay Gia Lâm. Thành công của chuyến bay đã chứng minh năng lực, bản lĩnh và sự trưởng thành nhanh chóng của đội ngũ cán bộ điều hành bay Việt Nam, tạo niềm tin để tiếp tục đảm nhiệm những nhiệm vụ ngày càng nặng nề hơn.

Những ngày đầu tháng 1/1955, sân bay Gia Lâm liên tiếp đón các chuyến bay đưa cán bộ cách mạng từ miền Nam tập kết ra Bắc. Trong điều kiện trang thiết bị còn thiếu thốn, kinh nghiệm thực tiễn chưa nhiều, các cán bộ điều hành bay như đồng chí Hà Đổng vẫn bình tĩnh tổ chức điều hòa hoạt động bay an toàn, khoa học, để lại sự khâm phục đối với cả các phi công nước ngoài.

Từ thắng lợi của công cuộc tiếp quản sân bay Gia Lâm, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa lần đầu tiên làm chủ hoàn toàn một căn cứ không quân và hàng không dân dụng hiện đại. Gia Lâm trở thành trung tâm chỉ huy, điều hành hoạt động bay của đất nước; đồng thời là cái nôi đào tạo đội ngũ cán bộ điều hành bay, thông tin, khí tượng, dẫn đường và kỹ thuật hàng không. Chính từ nơi đây, những viên gạch đầu tiên đã được đặt xuống, tạo nền móng cho sự hình thành và phát triển của ngành Quản lý bay Việt Nam.

Hơn bảy thập kỷ đã trôi qua, bức điện lịch sử do ông Nguyễn Dần phát đi trong thời khắc chuyển giao sang năm 1955 vẫn còn vang vọng như lời khẳng định về chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc trên bầu trời Việt Nam. Đó không chỉ là một dấu mốc của lịch sử hàng không, mà còn là biểu tượng của bản lĩnh, trí tuệ và khát vọng làm chủ bầu trời của các thế hệ cán bộ ngành Hàng không Việt Nam.

Hôm nay, kế thừa truyền thống vẻ vang ấy, các thế hệ cán bộ, người lao động Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam tiếp tục phát huy tinh thần trách nhiệm, đổi mới, sáng tạo, làm chủ khoa học - công nghệ hiện đại, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho mọi hoạt động bay, góp phần giữ vững chủ quyền vùng trời quốc gia và đồng hành cùng sự phát triển bền vững của ngành Hàng không Việt Nam trong thời kỳ hội nhập.

    PH