Củng cố sự bền bỉ của ngành hàng không trước can nhiễu GNSS/Giới thiệu Tài liệu về can nhiễu GNSS của CANSO

Ngành hàng không toàn cầu đang ngày càng phụ thuộc vào dẫn đường vệ tinh. Nhưng chuyện gì sẽ xảy ra khi cơ sở này bị gián đoạn? Tài liệu mới nhất được CANSO ban hành -  “Can nhiễu GNSS: Gây nhiễu và Giả mạo” chỉ ra một thách thức ngày càng tăng nhanh mà cộng đồng hàng không phải đối mặt: Can nhiễu có chủ đích và không chủ đích đối với các hệ thống vệ tinh dẫn đường toàn cầu (GNSS), cụ thể là gây nhiễu (jamming) và giả mạo (spoofing). 

Can nhiễu GNSS không còn là một vấn đề tách biệt hay hiếm xảy ra. Từ năm 2023, các sự cố đã tăng lên đáng kể từ hàng trăm đến hàng nghìn sự vụ mỗi ngày trên toàn cầu.

Ngành hàng không dân dụng thường không phải là mục tiêu có chủ đích của can nhiễu GNSS, dù vậy, những ảnh hưởng đối với hoạt động khai thác hàng không là có thật và nhanh chóng, cụ thể như:

• Tàu bay phải bay lệch khỏi các đường bay đã được cấp.

• Các cảnh báo an toàn sai tạo ra các hoạt động điều hành không được hiệp đồng, phối hợp.

• Mất các năng lực dẫn đường, giám sát và thông tin liên lạc. 

• Tăng tải làm việc và giảm khả năng nhận biết tình huống đối với cả phi công và kiểm soát viên không lưu. 

Theo một trường hợp cụ thể có trong tài liệu, một tàu bay ở giai đoạn tiếp cận bắt đầu tăng độ cao ngoài dự kiến dẫn đến cảnh báo chướng ngại vật sai. Trường hợp này làm rõ cách thức mà can nhiễu GNSS có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn chuyến bay.

Các chức năng ATM/CNS hiện đại có vị trí như một hệ thống trong các thống thường xuyên phụ thuộc vào GNSS để có thông tin về vị trí và xác định thời gian. Thông tin xác định thời gian từ GNSS được các hệ thống dữ liệu và giám sát bằng radar, cũng như các hệ thống giám sát phụ thuộc (ADS) sử dụng. GNSS cũng là một yếu tố quyết định quan trong đối với các hệ thống quản lý bay và các hệ thống cảnh báo an toàn. 

Sự liên kết này đồng nghĩa với việc can nhiễu có thể tạo ra các ảnh hưởng mạnh mẽ trong toàn bộ hệ sinh thái hàng không, tác động đến:

• Năng lực và hiệu quả vùng trời.

• Các tiêu chuẩn phân cách và khả năng dự đoán khai thác. 

• Đảm bảo an toàn và ra quyết định. 

Khi mà các đe dọa ngày càng tăng, ngành hàng không cần phải có phản ứng cụ thể. 

Tài liệu “Can nhiễu GNSS: Gây nhiễu và Giả mạo” do CANSO ban hành không chỉ mang đến một cái nhìn tổng quan ở khía cạnh kỹ thuật, nó còn đưa ra hướng dẫn thực hành một cách cụ thể để các ANSP có thể hiểu, dự đoán và giảm thiểu tác động của can nhiễu GNSS.

Các nội dung quan trọng trong tài liệu bao gồm:

Các ảnh hưởng về khai thác

Phần này phân tích toàn diện ảnh hưởng của can nhiễu GNSS tới các đối tượng khác nhau, bao gồm:

• Phi hành đoàn (tải làm việc, sự tin tưởng vào các hệ thống, nhận biết tình huống).

• Kiểm soát viên không lưu (tính phức tạp, các thách thức đối với thông tin liên lạc, ra quyết định).

• Các hệ thống ATM (dẫn đường, giám sát, tự động hóa, các hệ thống an toàn).

Các biện pháp giảm thiểu ở cấp độ chiến thuật và chiến lược

Các biện pháp hành động để quản lý các gián đoạn theo thời gian thực và xây dựng sự bền bỉ trong dài hạn được đưa ra bao gồm:

• Dự phòng bằng dẫn đường truyền thống (các khái niệm MON /RON)

• Lập kế hoạch ứng phó tăng cường và các sáng kiến quản lý không lưu. 

• Các phương thức liên lạc, báo cáo và hiệp đồng tăng cường.

Thông tin và giám sát an toàn

Vai trò của các công cụ theo dõi, giám sát và phân tích đánh giá an toàn dựa trên dữ liệu trong phát hiện và quản lý các rủi ro liên quan đến GNSS bao gồm:

• Tận dụng hiệu quả dữ liệu ADS-B và các chỉ số đo lường như PIC (Position Integrity Category) và IPC (Individual Position Check). 

• Xác định các điểm phát sóng (hotspots) gây can nhiễu và xu hướng của chúng. 

• Tích hợp theo dõi, giám sát tự động với báo cáo khai thác. 

Quản lý phổ tần số và hoạt động quản lý

Đây là một trụ cột quan trọng duy trì sự bền bỉ mà hay bị bỏ qua, cần đến các giải pháp như:

• Đẩy mạnh các biện pháp bảo vệ bằng quy định đối với việc gây nhiễu, giả mạo.

• Triển khai theo dõi, giám sát theo thời gian thực và cơ chế thực thi. 

• Tăng cường hợp tác quốc tế và kiểm soát, quản lý phổ tần số. 

Can nhiễu GNSS là một thách thức mà một bên riêng lẻ không thể tự mình giải quyết. Giải quyết vấn đề này đòi hỏi sự hợp tác trong toàn bộ hệ sinh thái hàng không, bao gồm:

• Các ANSP;
• Các chính phủ và nhà chức trách;
• ICAO và các tổ chức tiêu chuẩn quốc tế.;
• Các hãng hàng không và các nhà sản xuất;
• Các nhà cung cấp công nghệ và dịch vụ .

Hướng dẫn của CANSO phản ánh cách tiếp cận mang tính hợp tác này, tài liệu tích hợp chuyên môn ở các lĩnh vực khác nhau trong toàn bộ cộng đồng hàng không nhằm mang đến các giải pháp thực hành, khai thác phù hợp.

Trong bối cảnh ngành hàng không đang trong quá trình chuyển đổi số, sự bền bỉ là một yêu cầu bắt buộc cần có trong hệ thống từ đầu, chứ không phải là một yếu tố bổ sung thêm khi đã muộn. Điều này đồng nghĩa với sự cần thiết:

• Đầu tư vào các giải pháp PNT (Positioning, Navigation, Timing) bổ trợ và thay thế.
• Duy trì hạ tầng dẫn đường dự phòng.
• Tăng cường huấn luyện, các quy trình và các năng lực theo dõi, đánh giá an toàn. 
• Duy trì sự cảnh giác và thích nghi trước các mối đe dọa luôn vận động. 

Can nhiễu GNSS  là một rủi ro động và ngày càng tăng lên nhưng với các chiến lược, công cụ đúng đắn, cùng với sự hợp tác thì đây là một rủi ro có thể quản lý được. 

Cá nhân và tổ chức quan tâm có thể tìm hiểu chi tiết tài liệu “Can nhiễu GNSS: Gây nhiễu và Giả mạo” do CANSO ban hành  tại đây .  

Vũ Uyên (Theo CANSO)