Diễn tập TTX ứng phó thiết bị bay không người lái tại Trung tâm Kiểm soát Tiếp cận Tại sân Nội Bài

Sự gia tăng hoạt động của thiết bị bay không người lái (Unmanned Aircraft System – UAS) đang trở thành thách thức trực tiếp đối với an toàn hàng không, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn trong hoạt động điều hành bay. 

Ngày 16/4/2026, Trung tâm KSTC - TS Nội Bài đã tổ chức diễn tập TTX với tình huống giả định thiết bị bay không người lái UAS xâm nhập khu vực tiếp cận, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động điều hành bay. Diễn tập được triển khai nhằm kiểm tra tính khả thi của phương án ứng phó, nâng cao năng lực tổ chức hiệp đồng và duy trì an toàn trong điều kiện khối lượng công việc tăng cao.

Tham dự và chỉ đạo diễn tập có lãnh đạo Trung tâm, cùng đại diện các phòng ban chức năng và toàn bộ lực lượng kiểm soát viên không lưu (KSVKL) không trong ca trực; đồng thời thiết lập kết nối trực tuyến qua Zoom với các sân bay địa phương. Hoạt động diễn tập được tổ chức theo kịch bản thống nhất, mô phỏng sát điều kiện khai thác thực tế tại Trung tâm.

Kịch bản được xây dựng trong điều kiện khai thác bình thường với đường cất hạ cánh (CHC) 11L sử dụng cho hạ cánh, 11R cho cất cánh. Tại thời điểm phát sinh tình huống, hai tàu bay đang tiếp cận ở cự ly 6 NM và 12 NM, một tàu bay đang chờ cất cánh.

Tình huống được kích hoạt khi tàu bay trên trục tiếp cận 6 NM báo cáo phát hiện một UAS lệch trái trục tiếp cận ở vị trí khoảng 2 NM. Toàn bộ kíp trực lập tức chuyển sang trạng thái xử lý khẩn nguy, coi mục tiêu là có thật và có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực tiếp cận chót.

Khi tiếp nhận thông tin, KSVKL nhanh chóng xác minh vị trí, cự ly và mức độ ảnh hưởng, kíp trực đánh giá đây là hoạt động UAS trái phép, hoạt động trong khu vực cấm bay (khu vực có ảnh hưởng cao) nên đã triển khai ngay các biện pháp điều hành bay bảo đảm an toàn. Huấn lệnh bay lại lập tức được cấp cho tàu bay đang tiếp cận nhằm loại trừ nguy cơ xung đột trực tiếp; hoạt động cất cánh được dừng ngay lập tức để tránh phát sinh thêm lưu lượng trong khu vực tiềm ẩn rủi ro. Thông tin về thiết bị bay không người lái UAS được truyền đạt khẩn trương giữa các vị trí tại đài kiểm soát tại sân (Tower – TWR) và kiểm soát tiếp cận (Approach – APP),  đồng thời báo cáo lãnh đạo cấp trên và Sở chỉ huy khẩn nguy sân bay (Thường trực của Tổ an toàn đường CHC) để tổ chức xác minh. Toàn bộ tàu bay trong khu vực được thông báo tình huống và đưa vào khu vực bay chờ, không phận chuyển từ trạng thái điều hành tối ưu sang trạng thái hạn chế, với việc duy trì vùng đệm an toàn lớn hơn cho tất cả các tàu bay trong khu vực. 

Ở giai đoạn này, tải công việc (workload) của KSVKL tăng đột biến: KSVKL TWR phải đồng thời xử lý tình huống bay lại, kiểm soát tàu bay trên mặt đất và duy trì hiệp đồng liên tục; trong khi đó, KSVKL APP phải điều hành nhiều tàu bay bay chờ trong không phận hạn chế, bảo đảm phân cách trong điều kiện lưu lượng dồn nén. Áp lực thời gian, mật độ thông tin cao và tính không chắc chắn của mục tiêu UAS làm gia tăng nguy cơ sai sót nếu không duy trì được nhận thức tình huống (situational awareness) và kỷ luật điều hành. Đây là giai đoạn thể hiện rõ nhất yêu cầu xử lý đồng thời, phối hợp kíp trực (teamwork) và tuân thủ quy trình với tính kịp thời, chính xác và kỷ luật khai thác tuyệt đối.

Trên cơ sở thông tin từ Sở chỉ huy khẩn nguy, khi UAS được đánh giá ở mức độ ảnh hưởng cao, các biện pháp ứng phó được triển khai ở cấp độ cao nhất. Hoạt động cất, hạ cánh tiếp tục bị đình chỉ; toàn bộ tàu bay trong khu vực được đưa vào khu chờ có kiểm soát. Đồng thời, công tác hiệp đồng được mở rộng với hệ thống quản lý luồng không lưu (Air Traffic Flow Management – ATFM) nhằm điều tiết lưu lượng từ xa, hạn chế tàu bay tiếp tục tiếp thu vào khu vực bị ảnh hưởng.

Luồng thông tin được duy trì liên tục, chính xác giữa các vị trí điều hành, cấp lãnh đạo và các đầu mối liên quan. Kíp trực cập nhật diễn biến và điều chỉnh phương án theo thời gian thực. Các tình huống phát sinh như kéo dài thời gian bay chờ, nguy cơ suy giảm nhiên liệu hoặc nhu cầu chuyển hướng sân bay dự bị đều được báo cáo, dự liệu và xử lý kịp thời.
Hoạt động bay chỉ được khôi phục khi có xác nhận UAS đã bị áp chế. Khi đó, các tàu bay lần lượt được đưa vào tiếp cận hạ cánh và cất cánh theo thứ tự ưu tiên. Tuy nhiên, độ trễ khai thác đã hình thành, đòi hỏi quá trình điều tiết để hệ thống điều hành bay dần trở lại trạng thái ổn định.

Thông qua diễn tập, TT KSTCTS Nội Bài đã kiểm chứng khả năng vận hành của hệ thống trong điều kiện áp lực cao. Kết quả cho thấy phản ứng nhanh, hiệp đồng chặt chẽ và tuân thủ kỷ luật điều hành là yếu tố then chốt bảo đảm an toàn hoạt động bay.

Diễn tập TTX không chỉ dừng ở việc kiểm tra quy trình mà còn là cơ sở quan trọng để rút kinh nghiệm, hoàn thiện phương án ứng phó và nâng cao năng lực thực hành của đội ngũ KSVKL, góp phần bảo đảm hoạt động bay an toàn, điều hòa và hiệu quả trong mọi tình huống.
 

Nguyễn Thu Phương