Hai chiếc máy bay đầu tiên của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công đã mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do cho dân tộc Việt Nam, đánh dấu bước ngoặt lịch sử trọng đại trong tiến trình dựng nước và giữ nước của dân tộc ta. Ngày 2 tháng 9 năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa – Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á – ra đời. Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, chính quyền cách mạng non trẻ bắt tay ngay vào việc xây dựng, củng cố đất nước, đồng thời chuẩn bị mọi mặt để đối phó với âm mưu xâm lược lần thứ hai của thực dân Pháp và tay sai.
Ngày 28 tháng 8 năm 1945, Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra tuyên cáo về việc quản lý các ngành giao thông vận tải, kiến trúc, thủy lợi và bưu điện. Riêng cơ sở vật chất, lực lượng và phương tiện Hàng không của Pháp do Nhật chiếm đóng và quản lý nên chính quyền cách mạng chưa tiếp quản được. Trong bối cảnh ấy, hai chiếc máy bay đầu tiên đã đến với cách mạng Việt Nam từ một sự kiện có ý nghĩa đặc biệt.
Hai chiếc máy bay đầu tiên – khởi đầu cho ngành hàng không Việt Nam
Sau khi thoái vị và được mời ra Hà Nội làm Cố vấn Chính phủ, trong tài sản mà cựu hoàng Bảo Đại chuyển giao cho chính quyền cách mạng có hai chiếc máy bay mà ông từng sử dụng để đi lại và giải trí. Đó là:
•    Chiếc Tiger Moth, hai tầng cánh, hai chỗ ngồi, thân bọc vải, một động cơ do hãng De Havilland (Anh) chế tạo.
•    Chiếc Morane Saulnier, máy bay thể thao một tầng cánh, hai chỗ ngồi, thân kim loại, một động cơ do Pháp sản xuất.
Bảo Đại đề nghị Chính phủ đưa hai máy bay ra Hà Nội sử dụng và Chính phủ đã chấp thuận, với ý định thành lập Câu lạc bộ Hàng không nhằm tạo điều kiện cho thanh niên tiếp cận với lĩnh vực hàng không – một ngành kỹ thuật mới mẻ và hiện đại. Dưới sự chỉ đạo của đồng chí Tạ Quang Bửu, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, và đồng chí Phan Phác, Cục trưởng Cục Quân huấn, hai chiếc máy bay được tháo cánh, bí mật vận chuyển bằng đường sắt ra Bắc và cất giấu tại sân bay Kim Đái (tỉnh Sơn Tây) vào tháng 1 năm 1946, do sân bay Bạch Mai và Gia Lâm khi đó đang bị quân Tưởng chiếm giữ.
Giữ gìn tài sản cách mạng giữa khói lửa kháng chiến
Ngày 2 tháng 3 năm 1946, Chính phủ Liên hiệp kháng chiến được thành lập. Khi toàn quốc kháng chiến bùng nổ ngày 19 tháng 12 năm 1946, có ý kiến đề nghị lắp ráp chiếc máy bay Morane để bay ném đạn cối xuống trận địa bị quân Pháp vây hãm tại thị xã Nam Định. Tuy nhiên, Chủ tịch Hồ Chí Minh không đồng ý và chỉ thị phải giữ gìn, bảo quản hai chiếc máy bay như những tài sản quý giá của cách mạng.
Tháng 1 năm 1947, theo lệnh của Cục Quân huấn, hai chiếc máy bay được chuyển lên sân bay Bình Ca (Tuyên Quang) để bảo vệ an toàn. Tháng 3 năm ấy, trong một lần không quân Pháp ném bom xuống sân bay, máy bay bị hư hại nhẹ. Để tránh nguy cơ bị địch phát hiện và tấn công, ta tiếp tục tổ chức di chuyển máy bay lên Chiêm Hóa bằng cách tháo rời từng bộ phận, đưa lên thuyền vận chuyển ngược sông Lô – sông Gâm, cất giấu tại vùng Soi Đúng (Soi Trinh), cách huyện lỵ Chiêm Hóa khoảng 10 km.

Dấu mốc đầu tiên của ngành hàng không Việt Nam
Ngày 9 tháng 3 năm 1949, Ban Nghiên cứu Không quân được thành lập, tập hợp các cán bộ kỹ thuật có hiểu biết về máy bay do đồng chí Nguyễn Đức Việt phụ trách. Sau khi kiểm tra kỹ thuật, chiếc Morane không còn khả năng bay và chỉ được dùng để tập lăn trên mặt đất. Chiếc Tiger Moth còn đủ điều kiện kỹ thuật, được chuẩn bị để bay thử. Ngày 15 tháng 8 năm 1949, chuyến bay thử được tổ chức nhưng không thành công do điều kiện sửa chữa còn nhiều hạn chế. Sau đó, chiếc Tiger Moth được đưa về Trường Không quân Việt Nam làm học cụ phục vụ đào tạo cán bộ hàng không.
Dù chỉ “khuấy động” bầu trời chiến khu trong ít phút ngắn ngủi, hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng trên cánh máy bay cách mạng vẫn mang ý nghĩa lịch sử to lớn. Đó không chỉ là minh chứng cho tinh thần vượt khó, sáng tạo của quân và dân ta trong những năm tháng kháng chiến gian khổ, mà còn là dấu mốc mở đầu cho ngành hàng không Việt Nam – khởi nguồn từ hai chiếc máy bay giản đơn nhưng chứa đựng khát vọng vươn cao của một dân tộc độc lập.
Từ hai máy bay năm xưa đến ngành hàng không hiện đại hôm nay
Trải qua gần 80 năm xây dựng và trưởng thành, từ hai chiếc máy bay sơ khai đầu tiên, ngành hàng không Việt Nam đã có những bước phát triển vượt bậc. Ngày nay, nước ta đã làm chủ công nghệ khai thác, vận hành và quản lý hàng không hiện đại; hệ thống sân bay, cảng hàng không và dịch vụ không lưu được đầu tư đồng bộ, tiệm cận trình độ quốc tế.
Đặc biệt, Việt Nam đã và đang khai thác các loại máy bay thế hệ mới, hiện đại bậc nhất thế giới như Boeing 787 Dreamliner, Airbus A350 XWB, A321neo… phục vụ các đường bay trong nước và quốc tế. Ngành hàng không đã trở thành cầu nối quan trọng trong quá trình hội nhập, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, khẳng định vị thế và tầm vóc của Việt Nam trên trường quốc tế.
Từ chiếc máy bay đầu tiên mang hình cờ đỏ sao vàng giữa núi rừng Việt Bắc năm nào đến đội bay hiện đại chinh phục bầu trời hôm nay là hành trình vẻ vang, là minh chứng sống động cho ý chí tự lực, tự cường và khát vọng vươn lên của dân tộc Việt Nam trên con đường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Hình ảnh một số loại máy bay hiện đại hiện nay Hãng hàng không Quốc gia Việt Nam đang quản lý và khai thác:

PH