Hội thảo về Cơ sở dữ liệu chuyên ngành quản lý bay

Ngày 30/3/2026, tại trụ sở Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam, Trung tâm Thông báo tin tức hàng không đã chủ trì tổ chức Hội thảo về Cơ sở dữ liệu chuyên ngành quản lý bay.

Định hình nền tảng dữ liệu cho giai đoạn phát triển mới của VATM

Trong bối cảnh dữ liệu đang trở thành trụ cột quan trọng của chuyển đổi số quốc gia theo Nghị quyết 57-NQ/TW, đồng thời ngành hàng không thế giới đang chuyển dịch mạnh sang mô hình quản lý thông tin toàn hệ thống (SWIM), yêu cầu xây dựng và khai thác hiệu quả dữ liệu đã trở thành nhiệm vụ cấp thiết đối với lĩnh vực quản lý bay.

Đối với Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM), mặc dù đã hình thành khối lượng dữ liệu lớn từ các hệ thống chuyên ngành như ATM, AIS/AIM, MET, CNS, ATFM…, dữ liệu hiện vẫn phân tán, chưa được chuẩn hóa và tích hợp theo một mô hình thống nhất. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách phải xây dựng một nền tảng dữ liệu đồng bộ, làm cơ sở nâng cao hiệu quả điều hành, bảo đảm an toàn và tối ưu hóa khai thác.

Trong bối cảnh đó, ngày 30/3/2026, tại trụ sở Tổng công ty, Trung tâm Thông báo tin tức hàng không đã chủ trì tổ chức Hội thảo về Cơ sở dữ liệu chuyên ngành quản lý bay. 

Đây là hội thảo chuyên sâu đầu tiên của VATM tập trung riêng vào lĩnh vực dữ liệu, với sự tham dự của Ban lãnh đạo Tổng công ty, đại diện các ban tham mưu và các đơn vị trực thuộc. Hội thảo được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, thể hiện quyết tâm của VATM trong việc thống nhất nhận thức và hành động về dữ liệu trên toàn hệ thống.

Định hướng chiến lược từ lãnh đạo Tổng công ty

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Hồ Sỹ Tùng - Phó Tổng giám đốc kỹ thuật VATM nhấn mạnh việc xây dựng khung kiến trúc dữ liệu tổng thể, thống nhất là yêu cầu cấp thiết nhằm định hình nền tảng dữ liệu cho toàn Tổng công ty.

Trên nền tảng đó, việc thiết lập cơ chế quản trị dữ liệu được xác định là yếu tố then chốt, bảo đảm dữ liệu được quản lý theo các tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống”, qua đó tạo cơ sở cho việc chuẩn hóa, tích hợp và khai thác dữ liệu một cách hiệu quả, phục vụ trực tiếp cho hoạt động điều hành và bảo đảm hoạt động bay.

Phát biểu định hướng tại hội thảo, ông Nguyễn Mạnh Kiên - Phó Tổng Giám đốc phụ trách Bảo đảm hoạt động bay và An toàn hàng không nhấn mạnh cách tiếp cận phải xuất phát từ yêu cầu vận hành thực tiễn.

Theo đó, dữ liệu không chỉ là nguồn thông tin lưu trữ mà phải trở thành yếu tố đầu vào quan trọng trong toàn bộ chuỗi hoạt động, từ điều hành bay, quản lý luồng không lưu, bảo đảm an toàn đến phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định. Dữ liệu chỉ thực sự có giá trị khi được khai thác hiệu quả và gắn chặt với các mục tiêu vận hành cụ thể.

Nhìn thẳng vào thực trạng - đặt nền móng cho chuyển đổi

Các tham luận tại hội thảo đã chỉ ra rõ thực trạng: dữ liệu của VATM hiện đang phân tán tại nhiều hệ thống chuyên ngành độc lập, với cấu trúc và định dạng khác nhau, thiếu một mô hình dữ liệu dùng chung và cơ chế tích hợp thống nhất.

Thực trạng này không chỉ gây khó khăn trong chia sẻ thông tin giữa các đơn vị, mà còn hạn chế khả năng khai thác dữ liệu liên ngành, ảnh hưởng đến hiệu quả điều hành và công tác phân tích, dự báo.

Việc giải quyết bài toán này không chỉ là yêu cầu nội tại của VATM, mà còn là điều kiện cần để từng bước đáp ứng các mô hình và chuẩn dữ liệu của ICAO và khu vực APAC, đặc biệt trong xu hướng chuyển từ AIS sang AIM và triển khai SWIM.

Định hình mô hình dữ liệu của VATM

Tại hội thảo, các đại biểu đã tập trung thảo luận về định hướng xây dựng khung quản trị dữ liệu, kiến trúc dữ liệu và nền tảng dữ liệu dùng chung của VATM.

Trong đó, Khung kiến trúc dữ liệu quốc gia được xem là tài liệu tham chiếu ở cấp nền, còn mô hình dữ liệu của VATM cần được thiết kế phù hợp với đặc thù quản lý bay, đồng thời bảo đảm khả năng tương thích với các chuẩn và thông lệ quốc tế.

Mô hình dữ liệu mục tiêu được xác định là một hệ sinh thái tổng thể, bao gồm ba lớp cốt lõi: dữ liệu, nền tảng công nghệ và quản trị.

Lộ trình triển khai – đi từ nền tảng đến khai thác

Để hiện thực hóa chiến lược này, VATM định hướng triển khai theo lộ trình gồm các nhóm nhiệm vụ trọng tâm:

• Xây dựng nền tảng quản trị và chuẩn hóa dữ liệu, hình thành từ điển dữ liệu và danh mục dữ liệu dùng chung.

• Chuẩn hóa và tích hợp các nguồn dữ liệu hiện có.

• Phát triển nền tảng dữ liệu dùng chung và cơ chế chia sẻ dữ liệu trong toàn Tổng công ty.

• Triển khai các ứng dụng khai thác dữ liệu phục vụ điều hành, giám sát, phân tích và tối ưu hóa hoạt động bay. 

Lộ trình tổng thể được xác định theo 03 giai đoạn đến năm 2030 và tầm nhìn dài hạn, trong đó giai đoạn đầu tập trung vào quản trị và chuẩn hóa dữ liệu, giai đoạn tiếp theo phát triển nền tảng và ứng dụng, và giai đoạn sau hoàn thiện hệ sinh thái dữ liệu số.

Hướng tới hệ sinh thái dữ liệu hàng không hiện đại

Chiến lược dữ liệu của VATM xác định dữ liệu là tài sản chiến lược, đóng vai trò trung tâm kết nối các hoạt động trong toàn hệ thống.

Trên cơ sở đó, VATM định hướng từng bước hình thành năng lực cung cấp dịch vụ dữ liệu hàng không trong môi trường số, góp phần nâng cao an toàn, hiệu quả khai thác và năng lực hội nhập quốc tế.

Tạo nền tảng cho bước chuyển đổi tiếp theo

Hội thảo đã diễn ra trong không khí trao đổi cởi mở, với nhiều ý kiến sâu sắc và mang tính thực tiễn cao.

Các nội dung thảo luận sẽ là cơ sở quan trọng để VATM tiếp tục hoàn thiện chiến lược dữ liệu, cụ thể hóa các nhiệm vụ và triển khai các bước tiếp theo trong xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành quản lý bay, hướng tới một hệ sinh thái dữ liệu hiện đại, thống nhất và hiệu quả.

Định hình chiến lược dữ liệu dài hạn của VATM

Trên cơ sở tham chiếu kinh nghiệm từ các nhà cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay hàng đầu thế giới như FAA (Hoa Kỳ), ENAIRE (Tây Ban Nha) và NATS (Vương quốc Anh), hội thảo đã tập trung thảo luận sâu về định hướng xây dựng Chiến lược dữ liệu của VATM đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Theo đó, hai trọng điểm chiến lược được xác định rõ:

• Chuyển đổi nhận thức về dữ liệu: Dữ liệu không còn là công cụ hỗ trợ đơn thuần, mà phải được coi là tài sản chiến lược của Tổng công ty. Trên cơ sở đó, VATM từng bước xây dựng nền tảng dữ liệu thống nhất, kết nối xuyên suốt các hoạt động khai thác, đồng thời thúc đẩy văn hóa ra quyết định dựa trên dữ liệu (data-driven). 

• Định hướng phát triển ở tầm hệ thống: VATM từng bước hướng tới hình thành năng lực của một nhà cung cấp dịch vụ dữ liệu hàng không trong môi trường số. Trong mô hình này, dữ liệu đóng vai trò là nền tảng kết nối toàn bộ hệ thống, góp phần nâng cao an toàn bay, tối ưu hóa năng lực khai thác và hỗ trợ phát triển bền vững. 

Lộ trình triển khai chiến lược dữ liệu

Để hiện thực hóa định hướng trên, các đại biểu đã thống nhất lộ trình triển khai chiến lược dữ liệu của VATM theo 03 giai đoạn:

• Giai đoạn 1 (đến năm 2027) – Xây dựng nền tảng: Tập trung thiết lập nền tảng quản trị dữ liệu, ban hành hệ thống quy định, xác định rõ vai trò và trách nhiệm của các chủ thể như Chủ sở hữu dữ liệu, Người quản lý dữ liệu. Đồng thời xây dựng từ điển dữ liệu, danh mục dữ liệu và kiến trúc dữ liệu tổng thể của VATM, trên cơ sở tham chiếu định hướng quốc gia và phù hợp với đặc thù quản lý bay. 

• Giai đoạn 2 (2028–2030) – Tích hợp và phát triển: Triển khai nền tảng dữ liệu dùng chung, từng bước tích hợp các nguồn dữ liệu hiện có, phát triển mô hình kho – hồ dữ liệu (data lakehouse) và xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu theo hướng dịch vụ (SWIM nội bộ). Giai đoạn này cũng đẩy mạnh ứng dụng phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo trong các lĩnh vực như quản lý luồng không lưu (ATFM), an toàn và kỹ thuật. 

• Giai đoạn 3 (sau năm 2030) – Hoàn thiện hệ sinh thái dữ liệu số: Nâng cao năng lực phân tích, dự báo và khai thác dữ liệu, từng bước mở rộng khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu với các đối tác trong nước và khu vực, hướng tới mô hình điều hành và ra quyết định dựa trên dữ liệu trong môi trường “bầu trời số”. 

Góc nhìn thực tiễn từ công tác kỹ thuật

Nhìn nhận về những thách thức trong quá trình triển khai, ông Nguyễn Mạnh Tùng – Trưởng ban Kỹ thuật khẳng định chiến lược dữ liệu của VATM phải gắn chặt và phục vụ trực tiếp cho công tác bảo đảm hoạt động bay cũng như quản trị điều hành.

Theo đó, thành công của chuyển đổi số phụ thuộc vào sự kết hợp đồng bộ của ba trụ cột: con người, dữ liệu và công nghệ.

Ông cũng nhấn mạnh thách thức lớn nhất hiện nay là khai thác hiệu quả “giá trị gia tăng của dữ liệu”, tức là biến dữ liệu từ trạng thái lưu trữ sang công cụ đo lường, đánh giá hiệu suất hoạt động của cả nguồn nhân lực và hệ thống kỹ thuật, qua đó góp phần nâng cao chất lượng điều hành.

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một kiến trúc dữ liệu hoàn chỉnh, trong đó xác định rõ các luồng thông tin, cơ chế kết nối và mô hình tổ chức phù hợp để dữ liệu thực sự trở thành nền tảng vận hành của toàn hệ thống.

Tạo nền tảng cho bước chuyển đổi tiếp theo

Hội thảo đã diễn ra trong không khí trao đổi cởi mở, với nhiều ý kiến sâu sắc và mang tính thực tiễn cao.

Các nội dung thảo luận sẽ là cơ sở quan trọng để VATM tiếp tục hoàn thiện chiến lược dữ liệu, cụ thể hóa các nhiệm vụ và triển khai các bước tiếp theo trong xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành quản lý bay, hướng tới một hệ sinh thái dữ liệu hiện đại, thống nhất và hiệu quả.

Phòng Nghiệp vụ