Luật Hàng không dân dụng Việt Nam 2025: Cơ hội và thách thức mới với doanh nghiệp bảo đảm hoạt động bay

Ngày 10/12/2025, Quốc hội khóa XV thông qua Luật Hàng không dân dụng Việt Nam năm 2025, tạo khuôn khổ pháp lý nền tảng, đồng bộ cho hoạt động hàng không dân dụng. Đối với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay, Luật mới vừa tiếp tục khẳng định vai trò đặc thù, không thể thay thế của Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM), vừa mở ra dư địa phát triển, đồng thời đặt ra những yêu cầu, thách thức cao hơn trong giai đoạn tới.

Những điểm mới mang tính đột phá của Luật HKDD năm 2025

Luật HKDD năm 2025 không chỉ kế thừa các giá trị bền vững mà còn bổ sung nhiều quy định mới, tháo gỡ những "nút thắt" pháp lý cho doanh nghiệp bảo đảm hoạt động bay:
- Khẳng định vị thế dịch vụ công ích đặc thù: Luật tiếp tục khẳng định bảo đảm hoạt động bay là dịch vụ công ích đặc thù. Đáng chú ý, Luật "quy định cứng" dịch vụ Quản lý không lưu (ATM) và Tin tức hàng không (AIS) phải do doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước thực hiện nhằm bảo vệ tuyệt đối chủ quyền vùng trời và an ninh quốc gia.
- Chương trình quốc gia về bảo đảm hoạt động bay: Lần đầu tiên Luật quy định rõ chương trình này, tạo quy hoạch tổng thể giúp VATM tránh đầu tư manh mún, đảm bảo sự thống nhất với các tiêu chuẩn quốc tế của ICAO.
- Ưu đãi về hạ tầng kỹ thuật: Tất cả các công trình bảo đảm hoạt động bay, dù nằm trong hay ngoài phạm vi cảng hàng không, đều được hưởng cơ chế miễn hoặc giảm tiền thuê đất. Đây là hỗ trợ cực kỳ quan trọng giúp giảm chi phí hạ tầng cho doanh nghiệp.
- Cơ chế tài chính bền vững: Luật hóa cho phép VATM được giữ lại một phần phí bay qua vùng trời Việt Nam để phục vụ tái đầu tư, hiện đại hóa hệ thống kỹ thuật và phát triển nguồn nhân lực.
- Luật hóa quản lý nhân viên hàng không: Các yêu cầu về năng định, giấy phép được tập trung vào các vị trí then chốt như Kiểm soát viên không lưu (KSVKL). Đồng thời, tiêu chuẩn về tiếng Anh và sức khỏe của KSVKL đã được luật hóa theo chuẩn ICAO.

Tác động đa chiều dưới góc nhìn của VATM

Tác động tích cực: "Đòn bẩy" cho sự phát triển bền vững: Việc thực thi Luật HKDD 2025 mang lại cơ hội lớn để VATM củng cố địa vị pháp lý và ổn định thể chế. Các cơ chế tài chính mới giúp Tổng công ty chủ động hơn trong việc đầu tư các hệ thống công nghệ tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Ngoài ra, việc đồng bộ hóa hạ tầng kỹ thuật sẽ giúp hạn chế tình trạng đầu tư chồng chéo, nâng cao hiệu quả điều hành bay toàn quốc.
Những thách thức không nhỏ: Bên cạnh vận hội, Luật cũng đặt ra những yêu cầu khắt khe:
- Áp lực an toàn và dữ liệu: Trách nhiệm xây dựng và chia sẻ dữ liệu Hệ thống quản lý an toàn (SMS) đòi hỏi hạ tầng CNTT và năng lực phân tích dữ liệu chuyên sâu.
- Thách thức "Hàng không Xanh": Việc tuân thủ các tiêu chuẩn bảo vệ môi trường buộc VATM phải tối ưu hóa đường bay, áp dụng các phương thức bay tiết kiệm nhiên liệu và giảm phát thải CO2.
- Kiểm soát rủi ro xã hội hóa: Luật cho phép đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư nhưng yêu cầu VATM phải kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo tính tương thích và đồng bộ của hệ thống điều hành bay quốc gia.

Nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm trong thời gian tới

Để thực hiện Luật một cách hiệu quả nhất, VATM đã xác định lộ trình với 5 nhóm giải pháp chiến lược:
Thứ nhất: Hoàn thiện thể chế và quy định nội bộ: VATM sẽ tích cực tham gia xây dựng các Nghị định, Thông tư hướng dẫn thi hành Luật, đặc biệt là các tiêu chuẩn kỹ thuật để kiểm soát chất lượng công trình xã hội hóa. Khẩn trương xây dựng Đề án sử dụng nguồn phí để lại và rà soát hệ thống văn bản quản lý nội bộ cho phù hợp với quy định mới.
Thứ hai: Củng cố hệ thống An toàn - An ninh hàng không: Nâng cao hiệu quả vận hành SMS, thiết lập Trung tâm điều hành an ninh mạng chuyên biệt cho ngành quản lý bay. Mục tiêu là xây dựng một "văn hóa an toàn" thấm nhuần đến từng cán bộ, nhân viên.
Thứ ba: Đẩy mạnh đầu tư và chuyển đổi số: Xây dựng kế hoạch đầu tư trung và dài hạn cho các hệ thống then chốt như Quản lý luồng không lưu (ATFM), CNS/ATM. Đẩy mạnh ứng dụng Dữ liệu lớn (Big Data) và Trí tuệ nhân tạo (AI) trong dự báo rủi ro và tối ưu hóa vùng trời.
Thứ tư: Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Tập trung vào đội ngũ KSVKL, kỹ sư CNS/ATM đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn ICAO về chuyên môn, ngoại ngữ và sức khỏe. Tổng công ty sẽ nghiên cứu các cơ chế đặc thù để thu hút và giữ chân nhân tài trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt.
Thứ năm: Tăng cường hợp tác trong nước và quốc tế: Chủ động phối hợp với Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và các cơ quan liên quan để khai thác vùng trời linh hoạt, hiệu quả. Đồng thời, nâng cao vị thế của VATM trên các diễn đàn quốc tế thông qua các hoạt động hợp tác về chuyển đổi số và tìm kiếm cứu nạn.

Luật HKDD Việt Nam năm 2025 là kim chỉ nam cho hành trình mới của VATM. Dù còn nhiều thách thức, nhưng với sự chuẩn bị chủ động và quyết liệt trong triển khai các giải pháp, VATM tin tưởng sẽ nâng cao năng lực điều hành bay, bảo vệ vững chắc chủ quyền vùng trời và đóng góp vào sự phát triển bền vững của ngành hàng không Việt Nam.

Nguyễn Thị Hồng Oanh