Nhịp Cầu An Toàn Trên Bầu Trời

Hoạt động điều hành bay tại Cảng hàng không quốc tế Nội Bài (CHKQT Nội Bài) là một quá trình tổng hợp và phức tạp, đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối từ mỗi cá nhân Kiểm soát viên không lưu (KSVKL) và sự phối hợp nhịp nhàng của cả một hệ thống đồng bộ. Trung tâm Kiểm soát Tiếp cận – Tại sân Nội Bài chính là 'trái tim' của dây chuyền vận hành, nhưng để trái tim ấy hoạt động nhịp nhàng và phát huy tối đa hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng trong hệ thống, đặc biệt trong bối cảnh Nội Bài thường xuyên phải đối mặt với mật độ bay cao và các yếu tố thời tiết bất lợi như sương mù, mưa lớn.

Quy trình điều hành một chuyến bay được triển khai theo từng giai đoạn cụ thể, bắt đầu từ mặt đất. Ở giai đoạn khởi hành, phi công trước tiên liên hệ với KSVKL vị trí Clearance Delivery (CD) để nhận huấn lệnh đường dài, bao gồm mã nhận dạng radar, đường cất hạ cánh (CHC) dự kiến sử dụng, phương thức khởi hành và các thông tin cần thiết khác.
Sau khi hoàn tất, phi công chuyển sang tần số Ground Control (GND) để nhận huấn lệnh nổ máy và lăn ra điểm chờ. GND chịu trách nhiệm điều hành tàu bay lăn trên khu vực di chuyển, với nhiệm vụ bảo đảm luồng tuyến lăn an toàn và tránh xung đột.
Tiếp đó, khi máy bay đến điểm chờ đầu đường CHC, quyền kiểm soát được chuyển giao sang vị trí Tower Control (TWR) - Kiểm soát tại sân. KSVKL TWR điều hành toàn bộ hoạt động cất cánh, hạ cánh và các phương tiện hoạt động gần đường CHC. Họ phải liên tục cân nhắc giữa các tàu bay cất cánh, hạ cánh, điều kiện thời tiết và tình trạng đường CHC để bảo đảm an toàn và hiệu quả.

Sau cùng, giai đoạn Kiểm soát tiếp cận (Approach Control – APP) được thực hiện. Đối với tàu bay đi, sau khi cất cánh, APP tiếp nhận và hướng dẫn tàu bay theo quy định, duy trì phân cách an toàn và phối hợp với Trung tâm Kiểm soát Đường dài (ACC Hà Nội) để giao nhận đúng thời điểm, đúng vị trí. Với tàu bay đến, APP tiếp nhận máy bay tại các điểm chuyển giao, sắp xếp thứ tự hạ cánh, giám sát và điều chỉnh tốc độ, độ cao, hướng bay phù hợp. APP còn tối ưu hóa năng lực khai thác bằng cách giảm thời gian chờ, đồng thời xử lý các tình huống khẩn cấp như go-around (bay lại) hoặc thời tiết bất lợi.
Sau khi tàu bay hoàn tất giai đoạn tiếp cận và ổn định hướng bay, quyền điều hành được chuyển giao cho Trung tâm Kiểm soát Đường dài Hà Nội (ACC Hà Nội - Area Control Center). ACC Hà Nội chịu trách nhiệm quản lý các đường bay trong Vùng thông báo bay Hà Nội, thực hiện việc bàn giao tàu bay với các vùng thông báo bay lân cận như Vientiane, Sanya, Hồ Chí Minh... theo đúng quy định quốc tế, bảo đảm sự liên tục, an toàn trong toàn bộ quá trình bay.
Hoạt động điều hành bay tại CHKQT Nội Bài là một hệ thống vận hành phức tạp, nơi các hoạt động trên không và mặt đất diễn ra song song, gắn kết và phụ thuộc lẫn nhau. Chính vì vậy, sự phối hợp giữa các đơn vị trở thành điều kiện tiên quyết để duy trì an toàn và hiệu quả khai thác.
Trong công tác phối hợp nghiệp vụ giữa các trung tâm điều hành bay, APP và TWR giữ vai trò then chốt trong việc duy trì luồng tiếp cận – cất cánh thông suốt. Việc chuyển giao tàu bay, sắp xếp thứ tự tiếp cận, áp dụng đúng cấu hình đường cất hạ cánh và báo cáo tình trạng sân được thực hiện liên tục qua các đầu mối phối hợp, nhằm giảm thiểu thời gian chờ trên trời, tối ưu hóa khoảng cách giữa các chuyến bay và phản ứng nhanh với những thay đổi về thời tiết cực đoan hoặc hoạt động mặt đất. Đồng thời, APP và ACC Hà Nội phối hợp chặt chẽ để kết nối đường dài và tiếp cận, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về mực bay, tốc độ và sử dụng các phương thức dẫn đường hiện đại như RNAV (Area Navigation - Dẫn đường khu vực) để ổn định luồng bay, tránh giao cắt phức tạp.
Bên cạnh sự phối hợp nội bộ không lưu, công tác điều hành bay tại TTKSTC-TS Nội Bài còn gắn bó chặt chẽ với hàng loạt các lực lượng khác. Đó là sự phối hợp với bộ phận Khí tượng hàng không để cung cấp thông tin thời tiết quan trọng; với Thông tin hàng không để cung cấp dữ liệu về đường bay và thủ tục; hay với lực lượng Thông tin – Dẫn đường – Giám sát để bảo đảm hệ thống kỹ thuật vận hành ổn định.
Đặc biệt, sự phối hợp với các đơn vị mặt đất là không thể thiếu, bao gồm: An ninh – Cứu hỏa sẵn sàng xử lý sự cố; Hãng hàng không/Đơn vị phục vụ mặt đất cung cấp kế hoạch bay, phối hợp giờ khai thác và điều hành các phương tiện như xe kéo đẩy tàu bay; cùng với sự phối hợp với Chỉ huy bay quân sự trong các hoạt động đặc thù. Cảng HKQT Nội Bài cũng đóng vai trò quan trọng thông qua mô hình ACDM (Airport Collaborative Decision Making - Phối hợp ra quyết định tại sân bay), nhằm tăng hiệu quả khai thác, giảm chậm hủy chuyến.

Công tác phối hợp càng trở nên quan trọng trong các tình huống đặc biệt như chuyến bay chuyên cơ, hoạt động bay hiệu chuẩn thiết bị, thời tiết bất lợi (sương mù, mưa lớn) hay khai thác đường cất hạ cánh hạn chế hoặc bảo trì. Trong những trường hợp này, sự phối hợp chặt chẽ với các lực lượng mặt đất là yếu tố quyết định để duy trì an toàn và hiệu quả khai thác.
Thực tế cho thấy, Trung tâm Kiểm soát Tiếp cận Tại sân Nội Bài chỉ thực sự mạnh mẽ khi từng mắt xích – từ KSVKL đến lực lượng Kỹ thuật, Khí tượng, Thông tin hàng không, An ninh – Cứu hỏa... – cùng phối hợp đồng bộ, tạo nên một chỉnh thể thống nhất. Công tác phối hợp này là nền tảng bảo đảm an toàn từ mỗi mắt xích trong dây chuyền vận hành. Chính sự phối hợp ấy mới bảo đảm an toàn tuyệt đối cho hoạt động bay tại cửa ngõ hàng không lớn nhất miền Bắc.
 

Nguyễn Thu Phương