09/11/2026
Những “chuyên gia hàng không nước ngoài” và tầm nhìn chiến lược của Bác Hồ
Năm 1949, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang diễn ra trong điều kiện vô cùng gian khổ, đất nước vừa giành được chính quyền chưa lâu, mọi nguồn lực đều tập trung cho nhiệm vụ kháng chiến, kiến quốc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm nhìn thấy một yêu cầu có ý nghĩa chiến lược: phải chuẩn bị những nền móng đầu tiên cho một lực lượng Không quân và một ngành Hàng không dân dụng của Việt Nam.
Trong muôn vàn công việc cấp thiết của một đất nước vừa giành độc lập, tầm nhìn ấy cho thấy tư duy vượt trước thời đại của Người. Bác không chỉ nghĩ đến nhiệm vụ trước mắt mà còn đặt nền móng cho những lĩnh vực đòi hỏi trình độ khoa học - kỹ thuật cao, cần một quá trình chuẩn bị lâu dài về con người, kiến thức và cơ sở vật chất.
Ngày 9/3/1949, trên cơ sở những gợi ý của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam Võ Nguyên Giáp đã ký quyết định thành lập Ban Nghiên cứu Không quân. Đây là một trong những dấu mốc quan trọng đặt nền móng cho quá trình hình thành, phát triển của Không quân Việt Nam sau này.
Điều đáng chú ý là ngay từ những ngày đầu ấy, bài toán về con người đã được đặt ra và giải quyết bằng một cách rất đặc biệt. Trong điều kiện Việt Nam khi đó còn thiếu thốn về mọi mặt, đặc biệt là thiếu cán bộ, phi công, thợ kỹ thuật và những người có chuyên môn sâu về hàng không, Bác Hồ đã biết quy tụ, trọng dụng và phát huy năng lực của những con người có chuyên môn, không phân biệt quốc tịch, xuất thân hay quá khứ.
Chính uy tín, tài năng, đức độ và tư tưởng nhân văn của Bác đã góp phần cảm hóa, tập hợp nhiều phi công, thợ máy và hàng binh người nước ngoài tham gia Ban Nghiên cứu Không quân. Từ những người từng ở phía bên kia chiến tuyến, họ đã trở thành những người đồng hành với cách mạng Việt Nam, cùng cán bộ, chiến sĩ vượt qua những ngày tháng gian khổ của cuộc kháng chiến.
Trong số đó, có người được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam, cùng cán bộ Việt Nam ăn sắn, ăn măng, luồn rừng, lội suối trên những nẻo đường chiến khu Việt Bắc. Họ không chỉ đem kiến thức, kinh nghiệm nghề nghiệp của mình truyền lại cho người Việt Nam mà còn trực tiếp góp phần đào tạo những lớp nhân lực hàng không đầu tiên của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Người thầy đặc biệt mang tên Nguyễn Đức Việt
Một trong những nhân vật tiêu biểu là Vener Schultze, một phi công từng nhiều năm lái máy bay liên lạc cho Quân đội Đức và có kiến thức, kinh nghiệm khá uyên bác về nghề lái máy bay. Sau khi theo Việt Minh, ông được bổ sung vào Ban Nghiên cứu Không quân năm 1949 và được Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt tên Việt Nam là Nguyễn Đức Việt.
Ông là người có công lớn trong việc phục hồi, bay thử chiếc Tiger Moth, đồng thời truyền đạt kiến thức về máy bay và kỹ thuật bay cho các học viên. Không chỉ giảng dạy, Nguyễn Đức Việt còn biên soạn sách, dịch tài liệu, góp phần xây dựng những kiến thức hàng không ban đầu cho lực lượng mới hình thành.
Các học viên của Ban Nghiên cứu Không quân khi ấy nhớ về ông như một người thầy giỏi, nghiêm khắc nhưng cũng rất hóm hỉnh. gần gũi giữa những năm tháng khắc nghiệt của cuộc kháng chiến.
Năm 1954, Nguyễn Đức Việt tham gia đoàn tiếp quản sân bay Gia Lâm. Sau đó, ông trở về Đức và tiếp tục gắn bó với ngành hàng không, từng giữ chức Giám đốc sân bay Dresden. Ông mất đột ngột trong một chuyến công tác tại Bỉ.
Bên cạnh Nguyễn Đức Việt, Ban Nghiên cứu Không quân còn có những người nước ngoài khác tham gia đào tạo. Một hàng binh người Nhật có tên Việt Nam là Lan, được bố trí giảng dạy thêm về lý thuyết bay.
Những người nước ngoài khác cũng tham gia giảng dạy kỹ thuật và nhảy dù. Hàng binh người Áo Mallenbach được gọi bằng cái tên Việt Nam Mai Văn Bách, còn giáo viên nhảy dù Lubrish được gọi là Lưu Văn Bích. Mỗi người ở một lĩnh vực, với một hoàn cảnh khác nhau, nhưng đều đã đóng góp sức lực và kiến thức cho những bước đi đầu tiên của Không quân Việt Nam.
Tầm nhìn xa trong trọng dụng và phát huy nhân tài
Câu chuyện về Nguyễn Đức Việt và những chuyên gia nước ngoài khác tham gia Ban Nghiên cứu Không quân không chỉ là một lát cắt đặc biệt trong lịch sử hình thành ngành Hàng không Việt Nam. Đằng sau đó còn là bài học sâu sắc về cách nhìn nhận và phát huy con người của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Trong điều kiện đất nước còn nghèo, chiến tranh diễn ra ác liệt, nguồn nhân lực kỹ thuật gần như chưa có, việc tìm kiếm và trọng dụng những người có chuyên môn trở thành một yêu cầu cấp thiết. Nhưng điều quan trọng hơn là phải biết nhìn vào năng lực, phẩm chất và khả năng cống hiến của mỗi con người để giao việc, tạo điều kiện phát huy sở trường.
Bác Hồ đã nhìn thấy ở những con người ấy không chỉ là nguồn kiến thức cần thiết cho một nhiệm vụ trước mắt, mà còn là những “hạt giống” có thể góp phần đặt nền móng cho tương lai. Đó chính là tầm nhìn xa, trông rộng trong xây dựng lực lượng và chuẩn bị nhân lực cho những lĩnh vực khoa học - kỹ thuật mới của đất nước.
Từ những con người đặc biệt đến nền móng của một ngành kỹ thuật hiện đại
Hai lớp phi công, thợ kỹ thuật đầu tiên được đào tạo thành công trong những điều kiện hết sức thiếu thốn là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của việc biết tập hợp và phát huy nguồn lực con người. Những kiến thức, kinh nghiệm được truyền lại từ các chuyên gia, phi công, thợ kỹ thuật nước ngoài đã trở thành một phần quan trọng trong quá trình hình thành đội ngũ nhân lực hàng không Việt Nam.
Điều đáng trân trọng hơn cả là giữa hoàn cảnh chiến tranh, những con người từng ở những phía khác nhau đã có thể gặp nhau ở một điểm chung: tình yêu đối với con người, sự trân trọng đối với đất nước Việt Nam và khát vọng đóng góp cho một sự nghiệp chính nghĩa.
Qua câu chuyện về Ban Nghiên cứu Không quân, có thể thấy tư tưởng trọng dụng nhân tài của Chủ tịch Hồ Chí Minh không phải là một chủ trương chỉ dành cho những thời điểm thuận lợi. Trái lại, chính trong những hoàn cảnh khó khăn nhất, tư tưởng ấy càng thể hiện rõ giá trị. Biết nhìn người, trọng người có tài, đặt đúng người vào đúng việc và tạo điều kiện để mỗi người phát huy khả năng chính là cách tạo thêm nguồn lực cho cách mạng.
Từ một Ban Nghiên cứu Không quân với lực lượng ít ỏi, trang thiết bị nghèo nàn và những con người đến từ nhiều hoàn cảnh khác nhau, lịch sử đã từng bước hình thành nên lực lượng Không quân Việt Nam và đặt những viên gạch đầu tiên cho ngành Hàng không Việt Nam.
Hơn bảy thập kỷ đã trôi qua, những chiếc máy bay đầu tiên, những lớp học đầu tiên và những người thầy đặc biệt của Ban Nghiên cứu Không quân đã trở thành một phần của lịch sử. Nhưng bài học về tầm nhìn chiến lược trong chuẩn bị nguồn nhân lực, về nghệ thuật trọng dụng và quy tụ nhân tài mà Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại vẫn còn nguyên giá trị.
Đó cũng là một trong những nền tảng tư tưởng quan trọng để các thế hệ hôm nay tiếp tục trân trọng con người, phát huy trí tuệ, khuyến khích sáng tạo và chuẩn bị nguồn nhân lực cho những bước phát triển mới của ngành Hàng không Việt Nam.
PH