Phòng ngừa xung đột đường cất hạ cánh: Những nguyên tắc trọng yếu dành cho Kiểm soát viên không lưu

Trong nỗ lực không ngừng nhằm nâng cao tiêu chuẩn an toàn hàng không, ngày 23/3/2026, EUROCONTROL đã ban hành tài liệu “Controller Detection of Potential Runway Conflict” về nhận diện nguy cơ xung đột tiềm ẩn trên đường cất hạ cánh (CHC) đưa ra nhiều nội dung có giá trị thực tiễn đối với công tác điều hành bay. Tài liệu tập trung làm rõ các tình huống mà Kiểm soát viên không lưu (KSVKL) có thể không phát hiện kịp thời nguy cơ xung đột trên đường CHC trước khi cấp huấn lệnh, từ đó nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường các lớp phòng ngừa trong quá trình điều hành.

Theo kết quả phân tích, nhóm rủi ro Conflicting Runway Clearance after Non-Detection of a Potentially Conflicting Traffic (CCNDT) chiếm 178 trên tổng số 419 sự cố xâm nhập đường CHC mức độ nghiêm trọng A/B trong giai đoạn 2015–2024. Phần lớn các trường hợp này, tương đương 83%, xảy ra khi tàu bay, phương tiện hoặc người đang hoặc sắp hiện diện trong khu vực bảo vệ đường CHC khi đã được cho phép nhưng KSVKL không nhận biết, bỏ sót hoặc không duy trì đầy đủ nhận thức tình huống về sự hiện diện đó.

Trên cơ sở đó, các yêu cầu tăng cường phòng ngừa nguy cơ xung đột đường CHC được VATM đặt ra với mục tiêu hỗ trợ KSVKL nhận biết sớm tình huống nguy hiểm, hạn chế nguy cơ xâm nhập đường CHC và ngăn ngừa việc cấp huấn lệnh khi tình trạng đường CHC chưa thực sự được bảo đảm an toàn.

Yêu cầu khai thác bắt buộc áp dụng ngay

Trước mọi huấn lệnh liên quan đường CHC, KSVKL phải thực hiện kiểm tra, xác nhận tình trạng đường CHC kết hợp đối chiếu băng phi diễn và hệ thống giám sát. Việc kiểm tra phải bao gồm đồng thời: tình hình không lưu thực tế, huấn lệnh còn hiệu lực, băng phi diễn, công cụ hỗ trợ ghi nhớ trạng thái đường CHC, tình trạng đèn stopbar, camera giám sát và A-SMGCS (nếu có). Chỉ được cấp huấn lệnh khi đã xác định rõ ràng tình trạng đường CHC, vị trí và ý định của tất cả tàu bay, phương tiện hoặc người liên quan và các yếu tố khai thác có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn đường CHC. Khi còn bất kỳ nghi ngờ nào liên quan đến hiệu lực của huấn lệnh đã cấp, vị trí tàu bay, phương tiện hoặc người chưa hoàn toàn thoát ly khỏi đường CHC hoặc có nguy cơ xâm nhập đường CHC, KSVKL không được cấp huấn lệnh tiếp theo cho đến khi xác minh và thiết lập lại trạng thái khai thác an toàn.
Việc sử dụng thuật ngữ liên lạc chuẩn là yêu cầu an toàn bắt buộc và phải được tuân thủ nghiêm túc trong mọi tình huống. Kíp trưởng, KSVKL điều hành, KSVKL hiệp đồng và các vị trí liên quan phải cùng duy trì nhận thức tình huống về trạng thái đường CHC, các huấn lệnh đã cấp, hoạt động của tàu bay, phương tiện; đồng thời chủ động nhắc, kiểm tra chéo và cảnh báo ngay khi phát hiện tình huống không phù hợp với tình hình khai thác thực tế. Chỉ hoàn tất bàn giao khi bên nhận đã nắm rõ tình hình không lưu, xác nhận nắm bắt đầy đủ tình trạng đường CHC, các thông tin liên quan và không còn điểm mơ hồ về trạng thái đường CHC.

(Nguồn: EUROCONTROL - Controller Detection of Potential Runway Conflict)
Lâm Huyền - Ban Không lưu