Văn hóa an toàn – Từ nhận thức đến hành động

Vào 18h00 ngày 10/9/2026, CANSO đã tổ chức Hội thảo trực tuyến thứ ba trong chuỗi hội thảo hưởng ứng Tháng An toàn CANSO 2026, tập trung vào chủ đề Văn hóa an toàn (Safety Culture). Hội thảo mang đến những góc nhìn và kinh nghiệm thực tiễn trong đánh giá, xây dựng và không ngừng cải thiện văn hóa an toàn tại các nhà cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay (ANSP). Hai nội dung chính của Hội thảo tập trung vào việc khai thác dữ liệu khảo sát và đối sánh văn hóa an toàn để nhận diện các vấn đề chung, thúc đẩy học hỏi và cải tiến trong toàn ngành, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm của NATS (National Air Traffic Services – doanh nghiệp cung cấp dịch vụ không lưu của Vương quốc Anh) trong việc chuyển các giá trị văn hóa an toàn thành hành vi cụ thể và đưa văn hóa an toàn trở thành một phần trong hoạt động hằng ngày của tổ chức.

Ở góc độ toàn ngành, CANSO đang thúc đẩy cách tiếp cận thống nhất trong đánh giá văn hóa an toàn giữa các ANSP. Một số ANSP đã thực hiện khảo sát theo cùng phương pháp, qua đó hình thành bộ dữ liệu có tính nhất quán, có thể so sánh và được khử định danh. Trên cơ sở đó, các báo cáo đối sánh (benchmarking) được xây dựng nhằm giúp các ANSP nhận diện điểm mạnh, điểm cần cải thiện và tạo cơ hội học hỏi lẫn nhau. Định hướng tiếp theo là mở rộng số lượng ANSP tham gia, thực hiện các khảo sát ngắn định kỳ để theo dõi tiến triển theo thời gian, đồng thời chuyển những điểm yếu chung được phát hiện thành các chương trình cải thiện ở cấp độ ngành. Điều đáng chú ý là mục đích của việc đối sánh không phải để xếp hạng các ANSP, mà để biến dữ liệu thành công cụ hỗ trợ học hỏi và cải tiến.

Kinh nghiệm thực tiễn từ NATS cho thấy văn hóa an toàn là một quá trình phát triển lâu dài và liên tục. NATS xác định văn hóa an toàn là tập hợp những niềm tin và giá trị được chia sẻ, định hình cách tổ chức suy nghĩ về và dành ưu tiên cho an toàn. Từ những nghiên cứu ban đầu vào đầu những năm 2000, NATS từng bước đưa Safety Culture (văn hóa an toàn) và Just Culture (văn hóa công bằng) vào hệ thống quản lý an toàn, phát triển bộ khảo sát riêng và mở rộng đánh giá tới nhiều nhóm nhân viên trong tổ chức.

Hiện nay, NATS thực hiện khảo sát văn hóa an toàn hai năm một lần, kết hợp các câu hỏi cốt lõi của CANSO, câu hỏi riêng của NATS và đặc biệt là các ý kiến tự do của người lao động. Kết quả khảo sát không dừng lại ở việc xác định điểm số mà được phân tích để xây dựng kế hoạch hành động và các biện pháp cải thiện tổ chức. Một số câu hỏi được duy trì qua nhiều chu kỳ khảo sát để theo dõi xu hướng, như khả năng cân bằng giữa an toàn và các yêu cầu khác của công việc, áp lực khi phải đưa ra quyết định liên quan đến an toàn, nhận thức về các rủi ro an toàn trọng yếu hay mức độ phải thực hiện khác với quy trình trong thực tế.

Để bảo đảm các kết quả khảo sát thực sự dẫn tới thay đổi, NATS duy trì các nhóm công tác về văn hóa an toàn (Safety Culture Working Groups) và mạng lưới đại diện tại các lĩnh vực hoạt động. Các nhóm này theo dõi việc thực hiện hành động sau khảo sát, chia sẻ thông điệp và bài học, tạo diễn đàn trao đổi và thúc đẩy sự tham gia của người lao động. Văn hóa an toàn đồng thời được củng cố thông qua đào tạo nhân viên mới, các tình huống thực tế, hội nghị an toàn, chương trình dành cho lãnh đạo, các tháng tập trung về văn hóa an toàn và nhiều chiến dịch truyền thông nội bộ.

Một điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của NATS là chuyển các giá trị tương đối trừu tượng thành những hành vi an toàn cụ thể, tập trung vào bốn nhóm: Communicate – Support – Challenge – Report (Trao đổi – Hỗ trợ – Lên tiếng/Chất vấn – Báo cáo), với thông điệp “những hành vi nhỏ có thể tạo nên tác động lớn”. Qua đó, văn hóa an toàn không chỉ là trách nhiệm của cơ quan an toàn mà được thể hiện qua cách mỗi cá nhân giao tiếp, hỗ trợ đồng nghiệp, chủ động đặt câu hỏi và báo cáo những vấn đề có khả năng ảnh hưởng đến an toàn.

NATS cũng đang dành sự quan tâm ngày càng lớn cho Psychological Safety – an toàn tâm lý, tức môi trường trong đó người lao động tin rằng họ có thể nêu ý tưởng, đặt câu hỏi, bày tỏ quan ngại hoặc thừa nhận sai sót mà không lo bị trừng phạt hoặc làm cho cảm thấy xấu hổ. Đây được xem là điều kiện quan trọng để nhân viên thực sự sẵn sàng “lên tiếng”, giúp tổ chức nhận diện những tín hiệu rủi ro từ sớm và học hỏi trước khi chúng phát triển thành sự cố.

Các nội dung tại Hội thảo cho thấy xu hướng phát triển văn hóa an toàn đang chuyển từ “khảo sát và đánh giá” sang “hành động và cải tiến”. Khảo sát chỉ thực sự có ý nghĩa khi hình thành được vòng lặp đo lường – phân tích – hành động – phản hồi – đo lại và cải tiến liên tục. Đây cũng là kinh nghiệm có giá trị đối với các ANSP trong quá trình hướng tới một nền văn hóa an toàn chủ động, trong đó người lao động không chỉ tuân thủ các yêu cầu về an toàn mà còn chủ động lên tiếng, chia sẻ và tham gia vào quá trình cải thiện hệ thống.

Đối với Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM), văn hóa an toàn được xác định là một trong những nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả của Hệ thống quản lý an toàn và hướng tới phương thức quản lý an toàn ngày càng chủ động. Trong giai đoạn hiện nay, VATM đang chú trọng thúc đẩy Văn hóa Công bằng và Văn hóa Báo cáos, từng bước xây dựng môi trường làm việc trong đó người lao động được khuyến khích chủ động lên tiếng, báo cáo các mối nguy, sai sót và vấn đề liên quan đến an toàn; đồng thời bảo đảm thông tin báo cáo được tiếp nhận, xem xét và sử dụng phục vụ mục tiêu học hỏi, phòng ngừa và cải tiến hệ thống. Việc triển khai các hoạt động hưởng ứng Tháng An toàn CANSO 2026 tại VATM cũng là một trong những hoạt động cụ thể nhằm thúc đẩy quá trình này, qua đó tăng cường nhận thức, khuyến khích sự tham gia của người lao động và từng bước đưa các giá trị của văn hóa an toàn trở thành những hành vi thường xuyên trong hoạt động bảo đảm an toàn.
 

Ban An toàn – Chất lượng