Việt Nam tham dự Hội thảo ICAO về Đổi mới sáng tạo và Công nghệ mới nổi trong Hàng không tại Thái Lan

Trong hai ngày 20 và 21 tháng 11 năm 2025, đoàn công tác của Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam đã tham dự Hội thảo chuyên đề về Đổi mới sáng tạo và Công nghệ mới nổi trong Hàng không (ICAO Workshop: Innovation and Emerging Technologies in Aviation) tại Bangkok, Thái Lan.
Hội thảo do Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO) phối hợp với AEROTHAI (Cơ quan Quản lý Không lưu Thái Lan) và các đối tác khu vực tổ chức, nằm trong khuôn khổ chiến lược toàn cầu nhằm thúc đẩy chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ tiên tiến trong ngành hàng không. Sự kiện này quy tụ các chuyên gia đầu ngành từ ICAO, EASA (Cơ quan An toàn Hàng không Châu Âu), tổ chức ICAI (tổ chức....) cùng đại diện từ các quốc gia đến từ Indonesia, Thái Lan, Malaysia, Nhật Bản,  Việt Nam và các quốc gia châu Á - Thái Bình Dương khác.

Hội thảo có sự tham gia của hơn 100 đại biểu, bao gồm lãnh đạo các cơ quan quản lý như Cục hàng không dân dụng một số quốc gia và các chuyên gia đầu ngành,các học giả nghiên cứu và đại diện doanh nghiệp hàng không.
Phát biểu tại phiên khai mạc, ông Tao Ma - Giám đốc khu vực ICAO, nhấn mạnh vai trò then chốt của đổi mới sáng tạo trong việc xây dựng một hệ thống hàng không an toàn, bền vững và bao trùm đến năm 2050, đặc biệt trong bối cảnh ngành đang đối mặt với thách thức kép từ tăng trưởng lưu lượng bay và biến đổi khí hậu.
Hội thảo được thiết kế với nội dung chuyên sâu, bao gồm các phiên tham luận, thảo luận nhóm và trình bày thực tiễn, tập trung vào năm lĩnh vực cốt lõi: Tầm nhìn chiến lược ICAO, tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) vào an toàn hàng không, chuyển đổi số trong giám sát rủi ro, phát triển hệ sinh thái Giao thông Hàng không Tiên tiến (AAM), và mô hình phát triển nguồn nhân lực Triple-Helix.
Tại các phiên làm việc, các chuyên gia từ các quốc gia đã chia sẻ 16 tài liệu liên quan tới chiến lược của mỗi nhà khai thác hành không trong việc đổi mới công nghệ, sử dụng trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu để tăng hiệu quả khai thác, tối ưu sự an toàn. Tại các phiên thảo luận, các câu hỏi được đặt ra đều nhấn mạnh nhu cầu xây dựng Khung quản trị AI toàn cầu để chuẩn hóa quy định, chia sẻ tri thức và nuôi dưỡng văn hóa đổi mới qua cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (regulatory sandboxes).
Mở đầu hội thảo, Mr Yuri, chuyên gia đến từ Văn phòng Hội sở của ICAO tại Canada đã trình bày một bản kế hoạch chiến lược tổng thể của ICAO với tầm nhìn tới năm 2050. Chính sách Đổi mới Toàn cầu và Mục tiêu Chiến lược của ICAO tập trung vào việc định hình tương lai của ngành hàng không dân dụng quốc tế thông qua Kế hoạch chiến lược 2026-2050 (Stategy Plan 2026-2050), trong đó đổi mới là một trọng tâm then chốt. Tầm nhìn của ICAO là hướng đến một hệ thống hàng không dân dụng quốc tế an toàn, an ninh và bền vững, kết nối thế giới vì lợi ích của tất cả các quốc gia và người dân và được thể hiện theo các mục tiêu chính như sau: lộ trình tham vọng nhằm đạt "Không có tử vong" (Zero fatalities) và "Phát thải ròng bằng 0" (Net-zero carbon emissions). Chính sách Đổi mới sáng tạo (Innovation Policy) được nhấn mạnh với năm trụ cột: cung cấp tầm nhìn chiến lược, phát triển kịp thời các tiêu chuẩn toàn cầu, thúc đẩy môi trường đổi mới đồng đều theo nguyên tắc "Không quốc gia nào bị bỏ lại phía sau" (No Country Left Behind - NCLB), phổ biến sáng kiến, và tăng cường sự tham gia của các bên liên quan. 
Sứ mệnh của ICAO là dẫn dắt hàng không dân dụng quốc tế như một động lực chính của phát triển kinh tế và xã hội, thông qua việc tăng cường an toàn, an ninh, phát triển kinh tế và bền vững môi trường, bằng cách thúc đẩy luật hàng không, phát triển chính sách, kế hoạch, và tiêu chuẩn, cũng như giám sát, kiểm toán và hỗ trợ năng lực của các quốc gia thành viên. Để đạt được các mục tiêu chiến lược này, ICAO đã xác định một bộ các yếu tố hỗ trợ ưu tiên cao (High Priority Enablers). Trong đó, đổi mới được công nhận là yếu tố quan trọng, nhằm phát hiện các lợi ích đồng thời cũng là thách thức; cung cấp cho các quốc gia thành viên các công cụ, kiến thức và tư duy để hiện thực hóa những lợi ích này, thúc đẩy các giải pháp mới hỗ trợ mục tiêu chiến lược và tăng cường hiệu quả hoạt động của tổ chức. Ông Yuri nhấn mạnh rằng ICAO sẽ tạo ra một hệ thống hàng không dân dụng quốc tế bền vững, linh hoạt và bao trùm hơn bằng cách ưu tiên đổi mới và các yếu tố hỗ trợ quan trọng khác trong khuôn khổ chiến lược 2026-2050.
Một nội dung nổi bật là phần trình bày của ông David Waller- đại diện của Cơ quan An toàn Hàng không Liên minh Châu Âu (EASA) tại Đông Nam Á đã trình bày về “Lộ trình AI 2.0”. Mục tiêu chính là đảm bảo an toàn hàng không thông qua việc tích hợp AI một cách đáng tin cậy.
•  Giai đoạn I (2019-2024): Khám phá và phát triển hướng dẫn ban đầu cho AI/ML (artificial intelligent/machine learning) cấp độ 1 (hỗ trợ con người) và các ứng dụng đầu tiên. 
•  Giai đoạn II (2025-2028): Củng cố AI/ML cấp độ 2 (hợp tác người-máy), hướng dẫn cho tự động hóa nâng cao. 
•  Giai đoạn III (2029-2035): Hướng dẫn cho AI/ML cấp độ 3 (tự động hóa cao), bao gồm các ứng dụng như thu thập dữ liệu trên buồng lái (Cockpit Data Recorder).
Ông David thông tin về việc hiện nay EASA đang ở giai đoạn củng cố (Giai đoạn II: 2024-2027), tập trung vào việc mở rộng hướng dẫn cho AI/ML. Bên cạnh đó, ông David nhấn mạnh vào việc khi thực hiện đổi mới và sử dụng công nghệ AI qua học tập dữ liệu một cách hài hòa, phù hợp, cần xem xét kỹ tới yếu tố con người khi đi sâu vào khả năng giải thích, giảm thiểu rủi ro an toàn, và thực hiện đạo đức AI. Điều này được dẫn chứng bằng kết quả khảo sát trên 231 chuyên gia cho thấy mức chấp nhận AI cao (4.4/5), nhưng lo ngại về việc bị "mất kỹ năng" (de-skilling) vẫn tồn tại (3.69/5), đặc biệt với nguy cơ AI tạo đặc điểm xã hội không chấp nhận được hoặc hành vi thao túng.

Trong bối cảnh khu vực Đông Nam Á đang chạy đua để đón đầu làn sóng công nghệ hàng không mới, Indonesia đã nổi lên như một quốc gia tiên phong với một lộ trình xây dựng hành lang pháp lý (Regulatory Framework) bài bản, nhất quán và có tính kế thừa cao. Tại hội thảo, ông Agus Bakhtiar, Tổng cục trưởng Hàng không Dân dụng Indonesia đã trình bày một chủ đề rất đáng chú ý liên quan tới quản lý tàu bay không người lái (Unmanned Aircraft System - UAS). Ông trình bày về các vấn đề liên quan tới những thách thức trong việc hài hòa các quy định của quốc tế và quy định của Indonesia, phát triển cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực để thực hiện quản lý UAS. Ngoài ra, hệ sinh thái và khung pháp lý của Indonesia tập trung vào nỗ lực tích hợp hệ thống quản lý tàu bay không người lái (UAS) và vận hành hàng không tiên tiến (Advanced Air Mobility-AAM) vào ngành hàng không của Indonesia. Sáng kiến này nhằm mục đích cách mạng hóa giao thông đô thị và vận chuyển hàng hóa thông qua phương tiện bay cất hạ cánh bằng điện (electric Vehicle take-off and landing- eVTOL). Hiện tại, Tổng cục hàng không dân dụng Indonesia đang tích cực xây dựng lộ trình AAM (Ngắn hạn, Trung hạn, Dài hạn) tập trung vào các nhiệm vụ như: Chứng nhận máy bay/phi công, phân chia Quản lý không phận (UTM), và bổ sung Cơ sở hạ tầng (Vertiport). Indonesia cũng đang tích cực thực hiện các dự án thử nghiệm AAM để hỗ trợ ngành công nghiệp trong nước. 
Bên cạnh đó, đoàn công tác củaThái Lan có phần trình bày về kế hoạch phát triển nguồn nhân lực tập trung vào mô hình Triple-Helix, đây là hệ sinh thái kết nối giữa Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp để thúc đẩy mở rộng đổi mới. Dự án "LEAD THE WAY" của AEROTHAI được giới thiệu với ba nhân tố chính: X-Factor (đi sâu nhu cầu thực tế qua khám phá, tổng hợp, thiết kế số và ưu tiên thể hiện qua các bằng chứng), X-Men (xây dựng tài năng mới với khung năng lực từ sẵn sàng chuyển đổi đến làm chủ công nghệ), và X-Mission (hợp tác chia sẻ giá trị qua mạng lưới các đối tác, dự án thực tập và phòng thí nghiệm đồng sáng tạo). Dự báo tăng trưởng 66% lưu lượng hàng không khu vực đến 2043 nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về nhân lực thích ứng AI và bền vững.
Bên cạnh các chia sẻ của các ANSP, còn có sự tham gia của hai hãng hàng không lớn của Nhật Bản là Japan Airlines (JAL) và All Nippon Airlines (ANA). Bài thuyết trình của các diễn giả tới từ hai hãng Hàng không về sự thành công của chuyển đổi số trong việc bảo trì hàng không thông qua việc triển khai dự án Bảo trì dự đoán (Predictive Maintanance) dựa trên AI và phân tích dữ liệu đã gây được chú ý và sự quan tâm đặc biệt. Nền tảng của PM là sự hợp nhất kỹ thuật số của hai nguồn dữ liệu lớn: Dữ liệu chuyến bay (thông số vận hành liên tục) và dữ liệu bảo trì (lịch sử hỏng hóc). Việc sử dụng các mô hình phân tích dữ liệu (Data Analysis) cho phép hang JAL phân biệt giữa hành vi Bình thường và Bất thường, từ đó tiên đoán chính xác nguy cơ hỏng hóc không lường trước. Thông qua quy trình mô hình hóa (Modeling), JAL sử dụng kỹ thuật tính năng và khám phá ngưỡng để xác định thời điểm can thiệp tối ưu. Điều này không chỉ tối ưu hóa chi phí vật tư và giảm thời gian máy bay ngừng khai thác (AOG) mà còn đảm bảo hoạt động đúng lúc, đúng chỗ và phát triển hệ thống cảnh báo riêng. Với sự thành công trong việc số hóa toàn diện chức năng bảo trì, chuyển từ một nhiệm vụ phản ứng thành một chức năng dự báo chiến lược, nâng cao đáng kể hiệu suất khai thác và độ an toàn của đội bay cho thấy tiềm năng ứng dụng AI (qua phân tích số liệu) để triển khai những bước tương tự đối với hoạt động quản lý kiểm soát tàu bay tại VATM.

Kết thúc hội thảo, đoàn công tác Việt Nam được đánh giá cao về sự tham gia tích cực trong các phiên thảo luận thông qua các câu hỏi mang tính thực tiễn về chiến lược đổi mới nhằm học hỏi kinh nghiệm về áp dụng công nghệ và đổi mới trong ngành hàng không của các quốc gia. Chuyến công tác tại Hội thảo ICAO lần này không chỉ là một hoạt động học tập mà còn là bước khởi đầu cho một quá trình chuyển đổi tư duy và hành động tại Việt Nam, hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm đào tạo và nghiên cứu hàng không hàng đầu khu vực, sẵn sàng cho một tương lai số hóa, an toàn và bền vững. Thông qua việc tham gia hội thảo, Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam đã thể hiện sự quan tâm và sẵn sàng trong hệ sinh thái đổi mới hàng không khu vực, góp phần xây dựng ngành hàng không an toàn, bền vững và có năng lực kết nối toàn cầu.
                                    

Đoàn công tác